Kako je kod Srba ispraćen nastanak fotografije 1839. godine

1

Prvu  trajnu  sliku  koju  možemo  smatrati  fotografijom  izradio  je francuski izumitelj i fotograf Nijeps (Joseph Nicephore Niepce 1765-1833) 1826. godine i nazvao je heliogravura. Bila je to slika na metalnoj ploči snimljena u “kameri obskuri”.

Opisana u starom veku od Aristotela, kamera opskura je, naročito od vremena renesanse, služila slikarima i arhitektima kao pomoćno sredstvo u prenošenju crteža iz prirode. Pioniri fotografije su poznavali principe prenošenja svetlosnog odraza iz prirode na određenu podlogu, ali je svaki na svoj način nastojao da taj svetlosni odraz fiksira i sačuva zauvek.

Nedugo nakon nastanka prve fotografije započela je Nijepsova saradnja sa Lujem Dagerom (Louis Jacques Mande Daguerre), čiji je rezultat  fotografija  nazvana  dagerotipija  1839.  godine.

Luj Dager, Temple bulevar – prva fotografija na kojoj je uslikan čovek

Francuska  akademija nauka je već iste godine (19. avgusta) priznala Dageru autorsko pravo za pronalazak fotografije, a francuska vlada je otkupila taj pronalazak i poklonila ga čovečanstvu.

Luj Dager

Dager je bio poznat srpskoj javnosti i pre nego što je predstavljen njegov najznačajniji pronalazak – dagerotipija. Serbske narodne novine iz Pešte su donele vest o tome da su izgorele njegova slavna diorama, zatim umetnička zbirka i “četrdeset risovanija koja je on sredstvom svog izobraženija svetlošću sunca svršio “. Tih “četrdeset risovanija” bile su, zapravo dagerotipije, o kojima će srpska štampa mesec dana kasnije detaljno obaveštavati kao o novom i velikom otkriću.

Novine srbske, koje su tada izlazile u Kragujevcu, preuzele su pomenutu vest iz peštanskih novina, i čitaocima u Srbiji objasnile da je “prekrasna diorama” zapravo “hudožestveno, očima kroz uveličavatelna stakla, predstavljenie predela kakovog ili varoši onako, kao što bi čovek pred sobom u samom estetsvu gledao.”

Srpska novina ili Magazin za hudožestvo, knjižestvo i modu, 01. januar 1839.

Jasno je da diorama ili “magičeska predstavlena”, kako ih Novine srbske još nazivaju, nije bila potpuno razumljiva piscu ove kratke vesti, pa verovatno ni čitaocu, ali vest je objavljena, jer je ukusu tadašnje publike i u Srbiji bilo zanimljivo sve ono što se odnosilo na pozitivističku tačnost i preciznost u prikazivanju sveta.

Prve vesti u Srbiji o pronalasku dagerotipije saopštio je 5. aprila 1839. godine list Magazin za hudožestvo, knjižestvo i modu, (broj 28), što znači skoro pet meseci pre zvaničnog objavljivanja izuma fotografije.

Ubrzo nakon obelodanjivanja pronalaska fotografije, 19. avgusta 1839. u Parizu, ova delatnost se pojavila u austrougarskim i južnoslovenskim zemljama, pa i u Kneževini Srbiji.

Izvori:
Zorica Netaj, Počeci fotografije 1839-1900;
Milanka Todić, Fotografija i slika; Cicero, Beograd, 2001
Foto muzej

1 KOMENTAR

  1. Jedan od prvih fotografa u Evropi bio je i naš Anastas Jovanović koji je, između ostalog, uradio fotografije mnogih znamenitih ličnosti srpske istorije: kneza Mihaila, kneginje Julije, Milice Stojadinović-Srpkinje, kneza Danila, vojvode Knićanina, Tome Vučića Perišića, Vuka Karadžića, Branka Radičevića, Njegoša, kneza Aleksandra, kneginje Perside, Jevrema Nenadovića, Ljubomira Nenadovića i dr. Dugo se pretpostavljalo da je on uradio i fotografiju Hajduk Veljka Petrovića, međutim to je svakako bilo nemoguće iz dva razloga: prvi je taj, što je Hajduk Veljko je poginuo 1813, četiri godine pre Anastasevog rođenja, a drugi, što fotografija nije ni postojala za života Hajduk Veljkovog. Anastas Jovanović je, doduše, tu fotografiju potpisao sa „Mlad čovek sa tokama – Hajduk Veljko Petrović“, zbog navodne velike fizičke sličnosti fotografisanog (po svoj prilici se radi o Petru Vukotiću, kasnijem tastu kneza Nikole, koji je 1851. godine bio u Njegoševoj pratnji u Beču, a te godine je Anastas uradio i Njegoševu fotografiju) sa Hajduk Veljkom, kako su mu svedočili oni koji su imali prilike da vide Hajduk Veljka a te 1851. godine još bili u životu (verovatno je tu prvi bio Vuk Karadžić, bivši Veljkov pisar, drug i pobratim). Anastas Jovanović je ostavio iza sebe i druge fotografije, npr. turskog garnizona na Kalemegdanu. Tako su i Srbi bili među pionirima fotografije u Evropi, a pre drugih balkanskih naroda.

POSTAVI ODGOVOR

*