M.K. Badrakumar: Značaj posete saudijskog kralja Salmana za Rusiju

0

Predstojeća poseta saudijskog kralja Salmana bin Abdulaziza Rusiji (4-7. oktobra) ispunjena je simbolizmom, iz nekoliko razloga – i ne samo zato što je to prva poseta nekog saudijskog monarha Rusiji u istoriji. Sovjetski Savez je 1926. bio prva zemlja koja je uspostavila diplomatske odnose sa Kraljevinom (koja se tada zvala Kraljevina Hedžaza i Nedžda). Međutim, pod velikim zapadnim uticajem, saudijska strana je deceniju kasnije zamrznula odnose, što je ostalo na snazi do raspada Sovjetskog Saveza 1991.

Istorijski gledano, ruski susret sa islamom je bio buran – često konfliktan ali, sveukupno gledano, asimilativan. Donekle se može uporediti sa dužim intervalima indijske istorije, s tim što Rusija ima imperijalnu prošlost, dok Indija nikad nije bila ekspanzivna sila, već je bila podložna talasima muslimanskih osvajanja.

Bez sumnje je Zapad povukao majstorski geopolitički potez kad je potpirio sukob između islama i komunizma. Pravi cilj Zapada u držanju Sovjetskog Saveza izvan Bliskog istoka je bio radi kontrole naftnih rezervi regiona i svetskog naftnog tržišta. Upotreba dolara kao valute za trgovinu naftom bila je od suštinskog značaja za status dolara kao „svetske valute“, što je i dalo podlogu za američku globalnu hegemoniju tokom prethodnih sedam decenija. Neki istoričari navode niske cene nafte kao jedan od razloga za slabljenje sovjetske privrede tokom 1980-ih.

Ironično je to što se nafta ponovo nalazi u središtu ruskih odnosa sa Saudijskom Arabijom – mada sada obe države imaju zajedničke interese na svetskom tržištu (što se kosi sa američkim interesima nakon uspona industrije naftnih škriljaca). Saudijska Arabija i Rusija su dva vodeća izvoznika nafte, i prihodi od tog izvoza predstavljaju veoma bitan deo njihovog nacionalnog dohotka. Oni su stoga zainteresovani za stabilno naftno tržište, sa održivim, umereno visokim cenama nafte. (Stručnjaci smatraju da bi cena nafte od 50-60 dolara po barelu povećala saudijsko-rusku zonu komfora.)

Zasigurno će energetska saradnja biti jedna od glavnih tema za Kremlj tokom posete kralja Salmana. Saudijska Arabija je pokazala zanimanje za ulaganja u ruska arktička polja, a takođe ima ambicije da razvije sopstvenu industriju gasa. Još jedna važna tema je moguće rusko članstvo u OPEK-u. Uz to, Rusija bi želela da prodaje oružje Saudijskoj Arabiji, u čemu su dosad prevlast držale zapadne zemlje, kao i da razvije svoje poslovne interese na saudijskom tržištu na polju projektnog izvoza. Potencijalne oblasti saradnje su i nuklearna energija i železnice.

Ipak, neizbežno je da će Salmanova poseta biti ocenjivana u geopolitičkom kontekstu. Labavljenje saudijsko-američkog saveza, saudijsko-iransko rivalstvo, završetak sirijskog sukoba, pat pozicija u ratu u Jemenu – sve su to relevantne teme. Uz to, dok je uklonjeni princ prestolonaslednik Mohamed bin Naif bio američki favorit za nasleđivanje kralja Salmana, sadašnji princ prestolonaslednik Mohamed bin Salman je lično posvetio puno pažnje građenju prijateljstva sa Rusijom.

Da li procvat odnosa sa Saudijskom Arabijom znači da Rusija „snižava nivo“ svojih odnosa sa Iranom? Daleko od toga. Rusija ne namerava da oponaša zapadnu strategiju „zavadi pa vladaj“. Ruska diplomatija će nastojati da sinergizuje odnose sa Saudijskom Arabijom (i zemljama Persijskog zaliva) sa jedne strane, i Iranom sa druge. Ne treba gubiti iz vida da predloženi Koridor sever-jug, višedimenzionalna transportna mreža koja spaja Rusiju sa tržištem Persijskog zaliva, prolazi kroz Iran. Neće biti iznenađenje ako u nekoj doglednoj budućnosti Rusija bude pokušala da promoviše pomirenje između zemalja Persijskog zaliva.

Ovakva inkluzivna regionalna strategija je prethodnih godina omogućila Rusiji da izgradi široku mrežu na Bliskom istoku i ojača i konsoliduje svoj ugled i uticaj. Izrael, Egipat, Jordan, Turska, Irak, Iran, UAE, Saudijska Arabija, Katar, Bahrejn – Rusija sa svima njima ima dobre odnose, uprkos eventualnim oblastima razilaženja u regionalnim politikama. Ovo je suprotno od američkog pristupa koji promoviše „blokovski mentalitet“ među zemljama regiona i koristi protivrečnosti regionalnih politika.

Naravno, i ruski nacionalni interesi ubiru koristi od ovako inkluzivnog pristupa. Očigledno je da ruska saradnja sa Turskom i zemljama Saveta za saradnju arapskih država Persijskog zaliva praktično onemogućava američki strateški cilj razmeštanja antiraketnog sistema u luku koji se prostire južno od Centralne Evrope, čime se Obamina administracija intenzivno bavila. Svakako je da su se mogućnosti NATO da postane glavni regionalni bezbednosni igrač, što je bio još jedan američki cilj, drastično smanjile. Uz to, ako recikliranje petrodolara nastavi da postepeno erodira, to može ozbiljno da oslabi zapadni ekonomski i finansijski sistem. Međutim, imajući sve ovo u vidu, Rusija ne gaji iluzije da je blizu dan kada će bliskoistočne države ostvariti „stratešku autonomiju“ – a to uključuje i Saudijsku Arabiju.

Međutim, u bliskoj budućnosti, sa ruskog stanovišta, saradnja sa Saudijskom Arabijom će pomoći u postizanju trajnog sporazuma u Siriji. Stvaranje zona deeskalacije u Siriji dovodi do povoljnih uslova za politički dijalog. Unutar-sirijski dijalog će morati da teče paralelno sa postizanjem šireg regionalnog razumevanja među spoljnim silama.

Moguće je da Saudijska Arabija očekuje rusku pomoć u okončanju iscrpljujućeg rata u Jemenu. Isto tako, obnova saudijsko-ruskih odnosa, s obzirom na saudijsku ulogu Čuvara svetih mesta će i te kako biti primećena u (sunitskim) muslimanskim oblastima Severnog Kavkaza. A to može samo da ojača rusku nacionalnu bezbednost. Jasno je da se ruska diplomatija sprema za obnovu odnosa sa (sunitskim) muslimanskim Bliskim istokom posle poraza ISIS-a i Al Kaide u jednom krvavom i izuzetno žestokom sukobu (u kom su ključni ruski saveznici bili šiitska milicija iz Irana i Hezbolah). Ovo sve je u skladu sa vekovnim ritmom plima i oseka ruskih odnosa sa muslimanskim svetom.

POSTAVI ODGOVOR

*