Marčanska unija – duhovni genocid

0

Povodom 400 godina od unijaćenja pravoslavnih Srba na prostorima Austro-Ugarske

Upravo povod našeg pisanja jeste to što se pojavila čitava studija od Križevačkih unijata pod naslovom: Vjernička olimpijada 2012.god. – građa za osnovnu školu, grko-katolici, četiri-stota obljetnica uspostave zajedništva u Hrvatskoj ili 400 g. od sklapanja crkvenog zajedništva (unije) pravoslavnih Vlaha s Rimskom Apostolskom Stolicom (Marča)/Rim, 21.studenoga (decembra) 1611.

Za sigurno da mi ne bi ni obratili pažnju na sve ovo da se to ne tiče upravo nas «pravoslavnih Vlaha». To ćemo posebno naglasiti, kroz celo naše pisanje ovog komentara da se čitalac ne bi dovodio u nedoumicu ko su ti «pravoslavni Vlasi». To su niko drugi nego PRAVOSLAVNI SRBI, ili Srbi pravoslavne Vjere, a Vlah izgovaraju samo oni koji neće ili ne mogu izgovoriti reč Srbin, (izuzev ako se zbog nečeg stide). Pa izgovaraju reč Vlah (grko-sjedinjen sa Rimom) i da se ne bi upravo neko dosetio da su to niko drugi do pravoslavni Srbi, nad kojima je vršen dugogodišnji genocid.

MANASTIR MARČA: Marčanoka eparhija i marčanski episkopi grko-katolici

Prema podacima naših istoričara, naseljavanje pravoslavnih Srba u Austro-ugarsku nije od juče. Ono je bilo još u pred-turska vremena, to potvrđuju mnoge crkve i manastiri, a naročito one sa trolisnim temeljima sa pravim olikom vizantijskog krsta. Kada se otkriju takvi temelji onda se obično kaže da se ne zna «od kada su i koga su naroda». Nepobitni dokazi našeg postojanja na tim prostorima su naši manastiri i porušeni i postojeći. Pored i danas postojećih Orahovice, Pakre, Lepavine, Gomirja, značajnu ulogu je odigrao istorijski manastir Marča.

Kada su se pravoslavni Srbi našli u državi u kojoj je uživala ova prava samo rimokatolička Crkva, pravoslavni Srbi su se našli pod potpuno novim okolnostima, nezamisliv i neočekivan pritisak rimokatoličke Crkve, u državi u kojoj druga vera nije imala nikakvih prava.

Pravoslavni Srbi još u XVI veku sagradiše manastir Marču kao svoj duhovni centar u Varaždinskom generalatu. „Reč je o man. Svetog Arhanđela Gavrila u Marči, na rjeci Glogovnici, blizu Kloštar Ivanića. Manastir su sagradili pravoslavni Uskoci ili prebjegli Vlasi, koji su u šesnaestom veku doselili u ove krajeve, i na mestu razorene rmkt. Crkve Svih Svetih, a možda i starog manastira (samostana) pustinjaka augustinaca…“ Što nije jedinstven slučaj, misleći da će bolje da se obnovi crkva ili manastir na već ranijem mestu gde je bila hrišćanska bogomolja (za razliku od džamija). Nažalost, to i jeste kroz celu tešku i mukotrpnu istoriju glavni kamen spoticanja – čije je?

Marča zauzima posebnu ulogu zbog toga što u njoj rezidira marčanski episkop-vladika Srpske pravoslavne Crkve. Jedan od prvih episkopa marčanskih je Simeon Vretanijski (1611-1632.g.) kao episkop pravoslavnih Srba. Zapravo, zna se toliko da je za episkopa posvećen još 20. oktobra 1607. god. od korintskog arhiepiskopa Kuzmana. Za episkopa «zapadnih strana, pod imenom «Vretanije», postavio ga je 28. juna 1609. god. arhijerejski sabor Pećke patrijaršije, na čelu s patrijarhom Jovanom, segedinskog Mardarija, novobrdskog Ananija, smederevskog Sofronija, temišvarskog Neofita, studeničkog Stefana i bečkerečkog episkopa Visariona. Od toga doba, pa do druge polovine XVII veka rukopolagani su u Peći, na titulu «Vretanijski» episkopa, pravoslavni episkopi, sa jurisdikcijom nad svim preseljenim Srbima pod austrijskom vlašću.» Kada se kao takav pojavio na Krajini i u Marči, izazvao je veliko nezadovoljstvo predstavnika rimokatoličke Crkve.»Sticajem takvih prilika i okolnosti» pristao je 1611.g. da ide u Rim. Papa ga je 15. novembra 1611. imenovao za episkopa srpskog naroda u Ugarskoj, Slavoniji i Hrvatskoj. Manastir Marču proglasio je 21. novembra 1611.g. arhimandrijom. Sva imanja oko manastira, koja su nekada pripadala crkvi Svih Svetih dodelio je sada manastiru Marči.»

Manastir Marča je više puta otiman i ponovo vraćan. Kada su ga pravoslavni morali konačno napustiti,1739. g. je potpuno spaljen, a njegovo rušenje i razvlačenje imovine potrajalo je sve do 1751. g. kada je potpuno sravnjen sa zemljom. Konačno unijati 1777. g. prenose svoje sedište u Križevce, gde se i danas nalazi.

I sami unijati (dr Zvonimir Kurečić, Nikola Kekić, biskup križ. Danijel Hranilović, kapelan zagrebački) u ovom izveštaju «Građa za vjeronauk» za 2012. g. iznose podatke od 1611-1777.g.a o većini marčanskih «biskupa» episkopa, imaju šture podatke, a najčešće su godina hirotonije i smrti. Tako da je izvesno koliko je svaki pojedinačno za ovaj dugi niz godina bio odani unijata papi i Rimu (ukupno 17). O Križevačkim unijatima, ne treba ni sumnjati, njihova odanost je bila sigurna.

 ŽUMBERAK

Mnoga pravoslavna sela u bivšoj Austro-ugarskoj su kroz dugi niz godina i mukotrpnu istoriju boreći se za svoj opstanak u veri pravoslavnoj, i kroz četiri veka (400 god.) – najveći deo je preveden direktno u rimokatolike. Oblast i mesto Žumberak nalazi se od Zagreba i Karlovca prema slovenačkoj granici. Prema podacima iz 1830. g. pored rimokatolika, grko-sjedinjenih-unijata, ima jedan vrlo mali broj grko-nesjedinjenih t.j. pravoslavnih, koji nisu sjedinjeni sa Rimom. Danas u toj oblasti ne postoji ni jedna parohija SPC, izuzev u neposrednoj blizini Marindol i Bojanci. Prema statističkim podacima sa kojima raspolažemo za 1991. g.postoji što manjih što većih sela oko 70. Najveći deo su prevedeni grko-katolici-unijati i rimokatolici. Grko ne sjedinjeni (t.j. pravoslavni) se više ne pominju. Više nema onih koji nisu u jedinstvu sa «Sv.stolicom u Rimu». O svakom selu u ovoj oblasti moglo bi pojedinačno da se piše, ali nam u ovom slučaju prostor ne dozvoljava.

Razlog potpunog unijaćenja ovih sela jeste taj što je vlast sa rimokatoličkom crkvom zabranila ulazak na ovu teritoriju srpskim sveštenicima i kaluđerima, a dovedeni unijati.

Primera radi, navodimo da je u vreme vladavine Austrijom Marije Terezije (1740-1780.) za pravoslavne Srbe bilo je stanje najteže. Ultra-katolička carica zabranila je srpskom sveštenstvu, episkopima, pa čak i Karlovačkim mitropolitima da ne smeju sprečavati ni ometati unijaćenje Srba. Terezija je već 1741.g potvrdila zakon Požunskog sabora, gde se u 46. članu kaže: «U Trojedinoj kraljevini osim rimske vere neće se trpeti ni jedna druga vera» (R.Grujić, Pakračka eparhija 1930.g). Vreme vladavine Marije Terezije bilo je vreme pravog progona Srpske Crkve i njenog sveštenstva i monaštva, naročito srpskih manastira kao čuvara srpstva i Pravoslavlja u narodu.

RUŠENJE MANASTIRA DRENOVCA

Manastir Drenovac je jedan od pet ukinutih manastira (frenovac, Dezanovac, Bršljanac, Komogovina i Marča), u vreme vladavine Austro-ugarske carice Marije Terezije. Sv.Georgija – Drenovac osnovali su ga kaluđeri man. Orahovice 1719. g. To znači da je da je u to vreme postojala sagrađena man. crkva. Dok jedan bakrorez crkve govori da je bila sagrađena još 1700.g.

Dolaskom trojice kaluđera iz man. Orahovice počinje napredovanje man. Drenovca. Izgrađeni su manastirski konaci kao i ekonomske zgrade God. 1785. dograđen je i veličanstven zvonik uz samu crkvu, tako da je crkva dobila svoj pravi izgled. Na desnoj strani sprata zvonika nalazila se kapela posvećena Pokrovu Pr.Bogorodice, a na levoj strani «sobica» gde su se kaluđeri skrivali od hajduka. »Ipak najveću vrednost umetničku predstavljao je u manastiru Drenovcu ikonostas, koji je 1758. g. izradio u manastirskoj crkvi Vasilije Romanović «ot Malija Rosiji». Ovaj ikonostas spada u red najboljih dostignuća pravoslavne ikonografije HVIII veka u Hrvatskoj i Slavoniji» .Nažalost, ikonostas je potpuno uništen od ustaša 1941.g.sa svim inventarom i ostalim manastirskim vrednostima.

Redukcija manastira (ukidanje) u pomenutoj Austro-ugarskoj 1768.g, počelo je propadanje man. Drenovca. Porušeni su ovi konaci do jedne omanje zgrade sa severne strane crkve. Dok je i ta u ratu 1941.g potpuno porušena.

Najteže stradanje u svojoj istoriji dočekao je već sada bivši man. Drenovac. Stvaranjem ustaške N.D.H, odmah u početku, počelo je stradanje našeg naroda od strane ustaške vlasti. U toku P.svet. rata pobijeno je preko 450 duša u man.parohiji. (Podaci su dostavljeni Sv.Ar.Sinodu.) Dok su ustaše naterale same meštane sela Drenovca da sami ruše SVOJU crkvu, na najveće praznike u januaru 1942.g. na Božić, Bogojavljenje, Sv.Savu… Sav inventar sa vrednim ikonostasom spaljeni su pored crkve. Sa crkve je porušen krov i zidovi zvonika na pola. A 80-godišnji starac Jeromonah Metodije Bradić živ je spaljen na lomači 1944.g.(spomenica prav.sveštenika 1941-1945.g.).

Zapustelu crkvu man.Drenovca počeo je posle 20 g.obnavljati iguman man.Orahovice O.Milutin, odnos no služiti u ruševinama crkve. Sačuvana su samo tri velika zvona koja su bila 12 godina zakopana. Prilikom raščišćavanja zidina hrama pronađena su dva srebrena kandila, i jedan železni pečat. Na jednom kandilu piše: »ovje kandilo man.Drenovca semu sandilu bist ktitor Aksentije jeromonah», dok je drugo vrlo oštećeno. Na pečatu piše «Cerkov Sv.Vm.Georgija v Drenovc je NEUNIT. Eto, znači da je i ova parohija t.j.ovaj narod pružao otpor unijaćenju. Oba kandila sa pečatom nalaze se još i danas u «skriznici» manastira Orahovice.

Nažalost, došlo je i novo stradanje i iseljenje naroda iz parohije Drenovac 1991.g, tako da danas ima samo oko 50-ak staračkih domaćinstava, a crkva još uvek ne obnovljena.

NOVI MANASTIR MARČA, OXAJO

Vrsni poznavalac srpske istorije i srpske pravoslavne crkve, ondašnji Ep.istočno-američki dr Sava Vuković, i pisac mnogih knjiga, kao i istorije «Marčanska unija», još 1967.g. kupuje ogromno imanje od ukupno 80 ekeri na jednom najuzvišenijem mestu Ričfild u neposrednoj blizini Klivlanda u Ohaju (USA). Tu u prvo vreme rezidira i proglašava celo imanje «Manastir Marča» sa kapelom koja je posvećena Sv.Arhangelu Gavrilu. Sada u manastiru žive dve monahinje, igumanija mati Ana Radetić, i seotra Anastasija.

Posle dužeg niza godina, a velikim zalaganjem nadležnog Ep. istočno-američkog G.dr Mitrfana, a da bi se nastavilo započeto delo, još 2000-te g. otpočinje gradnja nove manastirske crkve. Organizaciju i izgradnju Crkve vodio je odbor na čijem čelu je bio sam Ep.G.Mitrofan, kao i G.Nikola Borota iz Klivlanda. Gradnja je završena za nepunih godinu dana, a svečanost osvećenja je izvršio 2001.g patrijarh Srpski Pavle, nadležni Ep.G. Mitrofan sa još petoricom episkopa, i velikim mnoštvom vernog naroda. Slava manastira se održava na Sv.Arhangela Gavrila, koja postaje sve posećenija. Ovaj manastir je na ovom američkom kontinentu, uspomena na stari razrušeni manastir Marču.

«UNIJAĆENJA VIŠE NEĆE BITI»?

Duga i mukotrpna prošlost i istorija srpskog naroda u Austro-ugarskoj, a posebno u novije vreme stvaranjem N.D.H. 1941-45.g, doneli su stradanje srpskog naroda, stvaranje koncentracionih logora u državi kakva je bila Pavelićeva ustaška Hrvatska. Bila je to država za totalno istrebljenje jednog naroda, pravoslavnih Srba. Nažalost, ona poznata Budakova, pobiti, proterati i prekrstiti sprovedena je u delo od 1941.g. sa završetkom 1991.g. U tu službu, nažalost, stavila se i rimokatolička crkva. Primera ima na hiljade, nema mesta gde nije bilo prisilnog pokatoličenja u N.D.H. Crkve koje su bile pretvorene u rimokatoličke, porušeni su ikonostasi i časne trapeze. Posle toga ubrzo se dosetiše da otvore «Hrvatsku pravoslavnu crkvu», a na čelo te crkve dovode jednog ruskog izbeglicu i daju titulu «mitropolit Hrvatske pravoslavne crkve Germogen» sa sedištem u Zagrebu. Po završetku rata i on biva likvidiran.

Piše: Arhimandrit Leontije (Alavanja)

IZVOR: Srpska narodna odbrana u Americi

POSTAVI ODGOVOR

*