Mr Rastislav Stojsavljević: REČNIK „STRANIH“ REČI I IZRAZA

0

Maternji jezik ogleda se u tradiciji, kulturi i duhovnoj spoznaji nekog naroda. Reči koje izgovaramo pokazuju našu prosvećenost, produhovljenost ali i gospodstvo. Bogat rečnik pokazuje inteligenciju predaka koji su ga stvarali. Tuđenice ili pozajmljene reči iz drugih jezika su ostavština brojnih osvajača koji su vladali i otišli sa ovog etnički srpskog prostora jer kako je govorio Jovan Cvijić „napravili smo kuću na raskrsnici puteva“. Ovaj prostor je i po geopolitikologu Semjuelu Hantigtonu u njegovom čuvenom delu „Sukob civilizacija“ prostor granične energetike i jedno od mesta gde se sukobljavaju i sukobljavaće se dve suprotstavljene civilizacije: judeo-hrišćanska i islamska. U smutna vremena koji dolaze potrebno je očuvati nacionalno jedinstvo i doživeti kod najvećeg dela srpskog naroda revoluciju svesti koja se između ostalog ogleda u pročišćavanju ljudskog materijala. Taj „čist“ ljudski materijal se prepoznaje i u čistoti jezika kojim se govori počevši od izbacivanja psovki i nepristojnih reči (pogotovo psovanju Gospoda, majke, Sunca itd.) do pravilnog tumačenja i izgovaranja pojedinih važnih termina koji su tokom vremena namerno iskrivljeni. Paradoksalno, najveći neprijatelji srpskog jezika su oni koji bi trebalo najviše da ga neguju. Glavni mediji u Srbiji su pod kontrolom „zapadnih moćnika“. Nezavisno novinarstvo gotovo da ne postoji. Moralne vrednosti su na najnižem stepenu u modernoj istoriji Srbije. Poznato je da hiljadu puta izgovorena laž na kraju postane istina. Srbija ima intelektualnu elitu ali je ona na marginama društva. Profesori, doktori, stručnjaci, inženjeri, književnici su skrajnuti u stranu, okarakterisani od vladajućih struktura kao „društveni paraziti“. Umesto njih u Srbiji postoji tzv. politička elita bezobraznih i bezobzirnih ljudi ignoranata kojima se sviđa sve što je kič i šund u umetnosti, književnosti i kulture šire gledano. Neobrazovani, nepismeni ljudi kojima je data strahovita moć koji svakim danom dokazuju onu Ajnštajnovu krilaticu da je „da su ljudska glupost i svemir beskonačni, ali da ovo drugo nije sasvim sigurno“. Svako iskrivljavanje tumačenja termina vodi u opasnost od prekrajanja istorije, svedoci smo uglavnom po štetu našeg naroda, nepravedno mirenje sa sudbinom, do krajnjeg stadijuma stida i srama pojedinaca zbog pripadanja sopstvenom narodu i neutemeljenom veličanju svega što je tuđe i štetno, drugim rečima do pojave autošovinizma.

Autošovinizam predstavlja pojavu netrpeljivosti ali i mržnje prema sopstvenom narodu. Ova pojava je karakteristična za srpski narod više nego u drugim delovima Evrope i sveta. Svedoci smo pojave velikog broja nevladinih organizacija ali i vladajućih struktura i političkih partija koji svojim potezima tajno, pa čak i javno rade protiv interesa svog naroda. Ko su autošovinisti? Najviše ljudi koji su izgubili nacionalni identitet vaspitani u liberalnim porodicama, često i mešovitim brakovima. Jugoslovenstvo tokom skoro pola veka je uništilo dosta od srpskog etnosa. Uz pomoć medija danas je postalo gotovo sramota da čovek kaže ponosno i javno da je Srbin stavljajući mu odmah etiketu ekstremiste, nekog ko je pretnja po državni poredak, po nacionalne manjine često ga nazivajući „nacionalistom“.

 Nacionalista u svim relevantnim i priznatim rečnicima domaćim i stranim predstavlja sinonim za rodoljuba i patriotu. Nacionalista je ona osoba koja voli svoj narod i gleda da mu pomogne i bude njegov reprezentativan primer. Primer za ponos! Nacionalista je onaj koji u svakom datom trenutku radi pošteno i marljivo svoj posao, pogotovo ako se to odnosi na razne vidove edukacije mladih ljudi u ljubavi prema sopstvenom narodu i otadžbini, a ne onaj koji pali zastave drugih država, diže tri raširena prsta i prvi je u redu u pravljenju nereda i davanja mnogo materijala „sedmoj sili“ da Srbe žigošu genocidnim epitetima. Danas pod uticajem medija kada i čujete termin „nacionalista“ on ima negativan prizvuk i konotaciju. Nažalost, konstantnim ponavljanjem ubačeno nam je da je to nešto negativano. Nacionalizam se povezuje sa pravim negativnim terminom a to je šovinizam.

Šovinista je osoba koja pokazuje netrpeljivost i mrzi druge narode i etničke grupe. Šovinizam se nekada može pojaviti i iz tzv. preteranog nacionalizma. Neka osoba može da se divi i voli svoj narod i da na kraju ode u krajnost, tj. da počne da mrzi druge narode jer nisu deo njihovog. Termin šovinizam i nacionalizam su najviše mešani i do beskonačnosti se njima manipulisalo za vreme građanskih ratova na teritoriji bivše SFRj 90-ih godina prošlog veka. Nacionalizam se javlja delimično u negativnoj konotaciji i iz razloga što je 30-ih godina prošlog veka i za vreme Drugog svetskog rata u Nemačkoj na vlasti bio Hitler i njegova Nacionalsocijalistička Nemačka radnička partija (nem. National Socialist Deutschland ArbeiterPartei – NSDAP). Nekada Srbi svoj šovinizam pokazuju mržnjom prema narodima koji su vršili genocid u oba svetska rata prema našem narodu. Danas, zapadni moćnici vrše duhovni genocid. Ipak, trebalo bi razlikovati prave krivce, oni koji su dizali i spuštali sekire na nedužne Srbe, pripadnike Handžar i Vražje divizije, koljače iz Jasenovca, Jadovna, Jastrebarskog, logora Lora, glavoseča sa Ozrena, krvnika iz „žute kuće“ itd. od ljudi koji nemaju veze sa tim događajima i etiketirani su samo jer su pripadnici određenog naroda.

Mržnja prema pojedinim narodima se ogleda i u pogrešno interpretiranim i naizgled uvredljivim terminima. Na primer, u leksikologiji termin Šiptar nije ružna ni uvredljiva reč. Ovaj pojam koriste Albanci za nazivanje sopstvenog naroda (alb. Shqiptar) što znači brđanin s obzirom da su od XI veka naseljavali teritorije današnje severne Albanije pod državom Nemanjića. Uzimanjem u obzir pravih nenametnutih istorijskih činjenica pada u vodu njihovo „pravo na istorijsku teritoriju“ dokazivanjem da nemaju nikakvu vezu sa prastarim Ilirima, Dardancima i ostalim narodima koji su živeli na Balkanskog poluostrvu pre dolaska Slovena i pogrešno staavljanje u etnološkom smislu Albanaca u kategoriju „stari narodi“ umesto u „ostali narodi“. Shodno tome, ni termin Ustaša ne može biti uvredljiv jer predstavlja pokret koji je delovao 20-ih i 30-ih godina prošlog veka u ilegali (smatra se jednim od krivaca za ubistvo kralja Aleksandra Karađorđevića u Marseju 1934. godine), a potom po izbijanja aprilskog rata u Jugoslaviji 1941. godine i vlast na teritoriji čitave tzv. Nezavisne države Hrvatske predvođene Anteom Pavelićem, inače britanskim obaveštajnim agentom od 1926. godine. Ovaj režim je bio odgovoran za smrt više stotina hiljada Srba, Jevreja i Roma, najviše žena, dece i staraca. Neumitno bio je podržan i od katoličke crkve tada predvođenim trenutno „blaženim“, a možda u vrlo skoroj budućnosti i kanonizovanim Alozijem Stepincem. Režim koji je u pravoj meri vršio genocid i pokušao potpuno da istrebi srpski narod na svojim vekovnim ognjištima. Ako se pogleda sa druge strane, bez namere da upoređujemo ove termine, javlja se i termin četnik. Termin koji je skoro pola veka satanizovan za vreme komunističkog režima u SFRJ. Četnici su ustvari bili kraljevska vojska u otadžbini (dinastije Krađorđević) koja je imala svoju ulogu i u građanskom ratu protiv partizana koji se dešavao u rasparčanoj Jugoslaviji od strane Vermahta i njegovih saveznika 1941-1945. godine. Međutim, termin četnik izvorno je mnogo stariji. Potiče od reči četa kao jedan od rodova srpske vojske. Čete ili komite su bile aktuelne još za vreme hajduka i uskoka iz vremena borbe protiv Turaka. Ne bi trebalo zaboraviti ni Toplički ustanak iz 1917. godine iz Velikog rata gde se takođe u borbama protiv Nemaca i Bugara javlja ovakav vid četa. Uostalom, kako mogu ovo biti uvredljivi termini kada se isti ti prozvani ponose što se tako nazvani? Svaki vid pogrešnog tumačenja etničkog termina dovodi do opasnost od formiranja nekog novog naroda.

Tako je u SFRJ nastala jedna etnička grupa koji se nazivala muslimanskom. Opšte je poznato da se imena naroda pišu velikim početnim slovom (Rusi, Nemci, Italijani) dok se imena verskih konfesija pišu malim slovima (pravoslavci, katolici, muslimani). Možda i najveći razlog zašto je sveprisutna jugonostalgija u muslimanskim delovima Bosne i Hercegovine je i ta što su ovoj verskoj grupi Tito i njegovi doglavnici dali status naroda. Ako se pogleda popis stanovništva u Federativnoj narodnoj republici Jugoslaviji, ova grupa stanovnika koja se danas nazivaju „muslimani“ se zvala „neopredeljeni  muslimani“ kojih je u državi na dan popisa iz 1948. godine bilo 808.921. Po popisu iz 1953. godine ova etnička gupa se zove drugačije i nosi naziv „neopredeljeni Jugosloveni“ kojih u FNR Jugoslaviji ima 998.698. Po popisu iz 1961. godine u FNR Jugoslaviji se javlja prvi put etnička grupa pod nazivom „Musliman“ koja broji 972.960 ljudi. Čak je urađeno poređenje između popisa iz 1961. godine i prethodna dva popisa kada je etnička skupina „musliman“ poređena po broju stanovnika sa etničkom grupom „neopredeljeni Jugosloven“ iz 1953. godine i „neopredeljeni musliman“ iz 1948. godine što će reći da su popisom iz 1961. godine ove tri etničke grupe sa različitim nazivima izjednačene i smatraju se istom. Pod istim nazivom „Muslimani“ i se javljaju na popisu iz 1971. godine i njih tada već u SFR Jugoslaviji ima 1.729.932 što je povećanje od neverovatnih 78% u odnosu na prethodni popis. Po popisu iz 1981. godine stanovnika SFRJ koji su se izjasnili kao „Muslimani“ bilo je skoro dva miliona, tačnije 1.999.890 što je povećanje za skoro 16% u odnosu na popis iz 1971. godine. Pred rat 1991. godine „Muslimana“ u SFRJ je bilo 2.353.002 što je povećanje za još 17% u odnosu na prethodni popis. Po prvi put se na popisu 2002. godine u Srbiji javlja termin „Bošnjak“. Prema istoričaru i profesoru Salihu Selimoviću ovaj termin je bio pogrdan za vreme osmanlijske uprave na teritoriji današnje BiH i koristili su ga Turci da odvoje islamizirane Srbe od turskog muslimanskog stanovništva. U Srbiji je pripadnost ovoj etničkoj grupi po popisu iz 2002. godine dalo 136.087 ljudi, najviše iz opština Novi Pazar, Tutin i Sjenica, dok je i dalje postojala kategorija „Musliman“ kojoj se prikonilo 19.503 građana Srbije. Konačno, po popisu iz 2011. godine 145.278 ljudi se izjasnilo kao „Bošnjak“ dok se 22.301 građanin Srbije izjasnio gao „Musliman“. Iz popisa stanovništva jasno se vidi kako su se nazivi ove etničke grupe menjali da bi 2002. godine stvoren „novi narod“ – Bošnjaci. Iz kojeg naroda je nastao gorenapomenuti lako je uočiti. Viševekovnim robovanjem pod Osmanlijskim carstvom usled raznoraznih pritisaka i terora veliki deo srpskog stanovništva je prešao u islam i time u XX veku su njihovi potomci dobili novi identitet. Ovde je interesantan i etnički termin „Bosanac“ koji je ništa drugo nego regionalna pripadnost i označava srpsko stanovništvo u Bosni još od srednjeg veka. Svi najrelevatniji istoričari srpskog srednjeg veka (Vladimir Ćorović, Miloš Blagojević, Radoš Ljušić i dr.) navode bosansku dinastiju Kotromanića kao srpsku koja se nazivala bosanskom samo zbog srednjovekovne Bosne kao regije u kojima su živeli. Slična je situacija i sa zetskim dinastijama Balšić i Crnojević. Danas je slična i tužna situacija da se neko etnički izjašnjava kao Crnogorac iako je i to po svim etnološkim zakonitostima samo regionalna pripadnost, dakle Srbin iz Crne Gore (nekadašnje Duklje i Zete). Uostalom, današnja Crna Gora obuhvata dobar deo srednjovekovne Hercegovine pod vlašću Stjepana Vukčića Kosače iz XV veka pre pada pod tursku vlast. Po popisu 2011. godine u Crnoj Gori je bilo preko 11.000 Crnogoraca više nego po popisu iz 2003. godine iako je razlika u broju stanovnika ove države na dva zadnja popisa svega 116 stanovnika. S druge strane broj Srba u Crnoj Gori je između dva popisa opao za preko 20.000. Crna Gora je 2006. godine proglasila nezavisnost. Gubljenju identiteta Srba u Crnoj Gori doprinosi i nametanje tzv. maternjeg (crnogorskog) jezika u školama i sve veće favorizovanje kanonski nepriznate crnogorske pravoslavne crkve. Za Makedonce je situacija komplikovanija. Jovan Cvijić ih je svrstavao u helenizovane Srbe i slovenizirane Grke tražeći granicu između ove dve grupe. Kad se govori o nejasnim terminima, mora se pomenuti značenje pojma Srbijanac  i njegova razlika u odnosu na Srbina. Srbin predstavlja etničku grupu naroda gde god na svetu živeo, dok je Srbijanac ograničena samo na Srbe koji žive u Srbiji. Česta je greška da se ovaj termin ograničava samo na Užu Srbiju (bez Vojvodine i Kosova i Metohije), tzv. „gedže“.

Nazive nekih delova Srbije bi valjalo dodatno pojasniti iako je situacija naizgled dosta jednostavna. Česta greška u svakodnevnom govoru stanovnika AP Vojvodine je da su krenuli „dole u Srbiju“. Kao prvo, nije dole nego južno! A drugo, ako se orijentišemo prema nadmorskoj visini poznato je da je Centralni deo Srbije planinski, a vojvođanski nizijski pa je zbog više nadmorske visine pravilnije reći „gore“ a ne „dole“. Bilo kako bilo, oba termina nisu na mestu jer po važećem Ustavu Republike Srbije donetom 8.11.2006. godine u članu 182. u odeljku Autonomne pokrajine (Pojam, osnivanje i teritorija autonomne pokrajine) stoji da „Republika Srbija ima Autonomnu pokrajinu Vojvodinu i Autonomnu pokrajinu Kosovo i Metohija“. Prema tome, AP Vojvodina po Ustavu je važeći deo Srbije, pa kad Novosađanin krene u Kragujevac, pravilno je reći da se odlazi „u Šumadiju“ ili „Centralnu Srbiju“.

Kada smo kod pokrajina, valjalo bi napisati da se naša južna pokrajina naziva Kosovo i Metohija, a ne samo naziv Kosovo kako većina javnih ličnosti, političara i novinara upotrebljava. U geografskom smislu naša južna pokrajina je podeljena na dve regije: Kosovo i Metohiju. Čitava teritorija koja se nalazi istočno od planine Crnoljeve i Dreničke kotline naziva se Kosovo, a sve što je zapadno od pomenute prirodne granice naziva se Metohija. Inače planina Crnoljeva u geografskom smislu predstavlja hidrografsko razvođe, tj. uzvišenje sa vododelnicom sa kojeg reke Balkanskog poluostrva otiču tri različita sliva: Crnomorski, Jadranski i Egejski. Prema tome, geografski je potpuno netačno reći da se Prizren, Peć, Dečani ili Đakovica nalaze na Kosovu jer se ovi gradovi nalaze u Metohiji. Ova činjenica ima i istorijsko utemeljenje. Naziv „metoh“ potiče iz srednjeg veka kada je označavao crkveni posed. Mnogobrojna sela u tadašnjoj Metohiji kao delu Stare Srbije su pripadala mnogobrojnim crkvama i manastirima. Otuda se javlja razlog zašto je posle Drugog svetskog rata potenciran samo naziv Kosovo. Ako pogledamo popise stanovništva, u popisima iz 1948., 1953. i 1961. godine pominje se termin „Autonomna kosovsko – metohijska oblast“, dok se od popisa 1971. godine pominje samo „AP Kosovo“. Razlog više zbog porekla naziva „metoh“ zašto današnji Albanci potenciraju samo na nazivu istočnog dela naše južne pokrajine.

Postoje još neki regioni koji se nazivaju pogrešnim imenom. U medijima je za deo jugozapadne Srbije sveprisutan pogrešan naziv „Sandžak“ umesto pravilnog naziva „Raška oblast“. Reč Sandžak potiče iz turske uprave nad ovim prostorima. Osmanlijsko carstvo se delilo na beglerbegluke, pašaluke, sandžake, nahije i manje upravne jedinice kao što su timari, zijameti i vakufi. Dakle, sandžak je predstavljao samo jednu od teritorijalno – upravnih jedinica Osmanlijskog carstva. Godine 1921. Kemal – paša Ataturk je zbacio poslednjeg turskog sultana, preneo prestonicu iz Carigrada u Ankaru proglašavajući Republiku Tursku. Od tada se Turska ne regionalizuje prema sandžacima, a mi i dalje imamo te nazive u Srbiji. Iako su Turci držali čitavo Balkansko poluostrvo, ni u jednoj drugoj državi nema regiona koji se tako zove. Raška oblast je pravilan naziv jer je tu iznikla država Nemanjića i bila prestonica srpskog župana Stefana Nemanje u gradu Rasu. Mada, ovo možda i ne čudi jer dolazi od javnog mnjenja naroda koji već 16 godina koristi rečenicu da ide u Evropu iako se na tom kontinentu već odavno nalazi. Možda to i ne čudi od naroda koji dozvoljava da mu se prekraja istorija od strane susednih država i koji ne ume da razlikuje termin „povod“ od termina „uzrok“.Potrebno je razlikovati da je uzrok Prvog svetskog rata bila nejednaka raspodela kolonija iz XIX veka kojom ni Nemačka ni Austrougarska nisu bile zadovoljne. To je i jedan od razloga zašto je Austrougarska anektirala Bosnu 1878. godine i pokrenula tzv. „istočno pitanje“. Veliki rat je između Centralnih sila i Sila Antante mogao početi i u dve Marokanske krize i Carinskim ratom između Srbije i Austrougarske u prvoj deceniji XX veka kao i Balkanskim ratovima. Ubistvo austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda u Sarajevu na Vidovdan 1914. godine bio je samo povod koga su Austrougarska i Nemačka jedva dočekale želeći da iskoriste svoju želju u pohodu istok: „Drang nach Osten“.  Veliki rat nije počeo na Vidovdan već mesec dana kasnije kada je 28.7.1914. godine Austrougarska objavila rat Srbiji.

Srbija će imati šansu da se oslobodi ovog neokolonijalnog ropstva kada njeni stanovnici postanu mudriji, pametniji i vladaju informacijama. Da ne dozvoljavaju da se neki termini olako koriste. Nije dovoljno biti patriota dižući tri raširena prsta koji su i ustaše dizali u NDH. Prošli vek je nemi svedok prekrajanja granica, nestajanja i nastajanja država i veštački stvorenih naroda. Ne budemo li širili istinu sutra će vrlo lako da se neko etnički izjasni kao Vojvođanin pa ćemo se u i u našoj severnoj pokrajini deliti na podobne (Vojvođane) i nepodobne (Srbe).

Ko ne poznaje činjenice i istoriju, ona mu se i ponavlja.

Mr Rastislav Stojsavljević

PATRIOT

POSTAVI ODGOVOR

*