Na današnji dan 1346. godine, na Vaskrs, srpski vladar Stefan Dušan

1

Na današnji dan 1346. godine, na Vaskrs, srpski vladar Stefan Dušan krunisan je za cara Srba i Grka u tvrđavi Kale u Skoplju. Pre krunisanja Dušan je morao da uzdigne srpsku arhiepiskopiju na rang partijaršije jer je samo patrijarh mogao da kruniše kandidata za cara. Bio je to period najvećeg ekonomskog, vojnog, političkog i kulturnog uspona srpske feudalne države.
Stefan Uroš IV Dušan Nemanjić, poznat i kao Dušan Silni (oko 1308 — 20. decembar 1355) je bio srpski srednjovekovni kralj (1331 — 1345) i prvi srpski car (1346 — 1355). Bio je sin kralja Stefana Uroša III Dečanskog i otac cara Stefana Uroša V, u narodu prozvanog Nejakim, poslednjeg vladara iz dinastije Nemanjića. Dušan je sa vlasti zbacio svog oca Stefana Dečanskog, uz pomoć vlastele nezadovoljne politikom Stefana Dečanskog prema Bugarskoj i Vizantiji, nakon bitke kod Velbužda. Dušan je značajno proširio granice srpske države prema jugu, sve do Korintskog zaliva, iskoristivši unutrašnje nemire u Vizantiji. Po osvajanju velikih vizantijskih teritorija Stefan Dušan se 1345. proglasio za cara Srba, Grka (tj. Romeja) i Bugara, srpsku crkvu je sa ranga arhiepiskop je uzdigao na rang patrijaršije, da bi ga prvi srpski patrijarh Joanikije 1346. krunisao. Poznat je i po donošenju Dušanovog zakonika, najznačajnijeg srpskog srednjovekovnog pravnog akta. Završio je manastir Dečane, zadužbinu svoga oca, a njegova najznačajnija zadužbina bio je Manastir Svetih arhangela kod Prizrena, gde se nalazio i njegov grob. Bez obzira na to, Stefan Dušan je jedini vladar iz dinastije Nemanjića koji nije bio proglašen za sveca posle smrti. Opevan je u narodnim pesmama, ali ga narod nije naročito voleo. Njegova kruna se drži u Cetinjskom manastiru u Crnoj Gori.
Car Stefan Dušan je umro 20. decembra 1355. godine, još uvek mlad i u punoj snazi. Uzrok smrti nikada nije utvrđen ali se govorilo o trovanju, moždanom udaru i čak epilepsiji. Sahranjen je u svojoj zadužbini manastiru Svetih Arhanđela kod Prizrena. Posle Dušanove smrti Srpsko carstvo je postepeno počelo da se raspada. Kada su 1927. godine vršena arheološka iskopavanja na lokalitetu manastira, u jugozapadnom delu crkve je nađen mermerni grob za koji je ustanovljeno da je carev. Istraživanja je vršio Radoslav Grujić. U grobu su pronađene ispreturane kosti koje su prenete u Patrijaršiju u Beograd, a 1968. svečano prenesene u crkvu Svetog Marka u Beogradu gde i danas počivaju.

1 KOMENTAR

  1. STEFAN DUŠAN SILNI

    Sin srpskog kralja Stefana Dečanskog, rođen 1308. u Zeti. Istakao se u bici kod Velbužda (1330) u kojoj je srpska vojska porazila bugarsku. Pošto Stefan Dečanski nije hteo da iskoristi ovaj poraz Bugara i proširi srpsku teritoriju, Dušan je 1331. uz pomoć vlastele zbacio oca s prestola, bacio ga u tamnicu a ubrzo potom naredio i njegovo ubistvo. Kad su Dušanovi ljudi došli da ga ubiju, Stefan Dečanski je prokleo sina i njegovo potomstvo. Pred saborom u Svrčinu Dušan je krunisan za kralja 8. septembra 1331. godine. S Dušanom je srpska feudalna država u naponu svoje snage dobila predstavnika, čija je lična ambicija potpuno odgovarala težnjama vlastele. Mlad, energičan, sposoban vojskovođa, Dušan je dosledno išao za ciljem da iznemoglu Vizantiju zameni jednom moćnom srpsko-grčkom državom, koja bi prihvatila tradicije vizantijskog carstva. Prve godine Dušanove vlade prošle su u konsolidovanju centralne vlasti uzdrmane promenom na prestolu i u diplomatskom pripremanju terena za akciju protiv Vizantije. Pobuna vlastele u Zeti i severnoj Albaniji u proleće 1332. bila je brzo ugušena. Napad na Vizantiju bio je olakšan neredima u njoj samoj. Sirgijan, jedan od vizantijskih vojskovođa, nagovara Dušana da krene protiv Vizantije. U tom zajedničkom pohodu Dušan osvaja Prilep, Ohrid, Strumicu, Kostur i započinje opsadu Soluna. Vest o napadu Ugarske na Srbiju primorala je Dušana na mir sa Andronikom III.

    Vizantija je posle smrti Andronika III 1341. i dolaska na presto njegovog maloletnog sina Jovana V preživljavala teške unutrašnje borbe oko prestola. Jovan Kantakuzin, jedan od pretendenata na presto, prebegao je u Srbiju. Tu je između njega i Dušana sklopljen savez o zajedničkom napadu na Vizantiju, pod uslovom da svako zadrži osvojene oblasti. Savezništvo im nije dugo trajalo, jer su im se interesi ukrštali. Sa manjim neuspesima, Dušan uspeva da brzo ovlada najvećim delom vizantijskih teritorija. Najveći uspeh na tome bojištu postignut je predajom Sera 24. septembra 1345. godine.

    Između Srbije i Ugarske, obe u punom usponu feudalnog snaženja, nije za vreme Dušanovo moglo doći do trajnog mira. Srpska vlastela želela je da uspostavi granicu na Savi i Dunavu, Mađari da prošire svoje posede do Rudnika. Većih sukoba u tim predelima nije bilo. Krajem 1345. na državnom saboru proglasio se Dušan za cara Srba i Grka. Ovim gestom javno ispoljava nameru da ide za potpunim uništenjem Vizantije i stvaranjem srpsko-grčkog carstva kao njenog naslednika. Ovakve pretenzije povlačile su za sobom i uzdizanje srpske crkve na stepen patrijaršije. Srpski arhiepiskop Joanikije proglašen je od bugarskog patrijarha, ohridskog arhiepiskopa i predstavnika Svete gore za „patrijarha Srba i Grka“. Carigradska patrijaršija bacila je na Srbiju anatemu.

    Na saboru o Uskrsu 16. aprila 1346. izvršeno je u Skoplju svečano krunisanje novog cara. Proglašenje carstva povlači sa sobom i druge promene. Dušanov desetogodišnji sin Uroš postavljen je za „kralja Srbljem“ i dobio na upravu severni deo države, naseljen Srbima. Na dvoru je zaveden potpuni vizantijski ceremonijal. Preuzete su vizantijske titule, koje su davane članovima dinastije i istaknutoj vlasteli.

    Velika osvajanja novih oblasti sa razvijenim pravnim poretkom podstakla su Dušana da 1349. na saboru u Skoplju izda prvi deo Zakonika. Dopunjen je pet godina kasnije u Seru.

    Neostvareni Dušanov san je osvajanje Carigrada. Pokušao je za tu priliku da stvori i flotu, ali bez uspeha. Osećajući opasnost od Turaka, Dušan pokušava preko rimskog pape Inoćentija VI da dobije pomoć i imenovanje „kapetanom “ hrišćanstva u borbi protiv nevernika. Dušan je umro od moždanog udara 20. decembra 1355. u Devolu, a njegova smrt presekla je sve planove.

POSTAVI ODGOVOR

*