PRAVOSLAVLJE: Snažna veza Rusa i Srba

0

Prvo podvorje u Rusiji, Moskvi, osnovao je i podario Hilandaru 1556. godine Ivan Grozni ( pravilno Ivan Strašni ). Podvorje je ubrzo postalo, praktično, prvo diplomatsko predstavništvo Srba u Rusiji. Tu su se okupljali svi viđeni Srbi u Rusiji. Tu su sakupljali knjige, crkvene stvari i novac za pomoć Srbiji. Ivan (Grozni) Veliki je postao „drugi ktitor i obnovitelj“ Hilandara „kao i pređašnji carevi“ zahvanjujući velikoj pomoći koju je pružao manastiru. Posebnom poveljom (gramotom) iz 1571.god., car Ivan Grozni poklanja Hilandaru podvorje u Moskvi, koje je tada predstavljao svojevrsni metoh, na kome će oko 1630 godine biti podignut hram-daščara posvećen Uspenju Presvete Bogorodice. 1654 godine na mestu starijeg drvenog hrama, izgrađen je nešto veći kameni hram koji uglavnom zadržava svoju veličinu i izgled do današnjih dana. Od 1918 godine, sva zemlja hilandarska biva konfiskovana od strane Sovjetskih vlasti, a hram biva zatvoren, sve do 1948 godine kada ga ruski patrijarh Aleksij I poklanja Bugarskoj pravoslavnoj crkvi i postaje bugarsko podvorje u Rusiji. Danas je hram obnovljen i aktivan, a hilandarski metoh je i dalje u rukama države.
Hilandarsko podvorje u Moskvi

Ovom prilikom moramo vas upoznati sa nekim činjenicama o Ivanu Groznom.

Ivan Vasiljevič Četvrti nije jedini u ruskoj istoriji koji nosi nadimak Grozni. Tako su zvali i njegovog dedu velikog kneza Ivana Trećeg, pa je možda Ivan Grozni svoj nadimak stekao pre nasleđem, nego što ga je zaslužio svojom surovošću.
Car Ivan Grozn imao je srpske pretke po trostrukoj liniji. Po muškoj liniji, “baba po ocu Ivana Groznog, Sofija Paleolog, bila je čukununuka despota Dejana i Teodore Nemanjić, sestre cara Dušana”. Vatikan se nadao da će preko Sofije imati uticaj na Rusiju i pravoslavnu crkvu. Brzo je Sofija pokazala da je časnog srpskog roda, odana srpstvu i pravoslavnoj veri. Pod njenim uticajem prvi put se na ruskom grbu pojavljuje dvoglavi orao. U Vizantiji se dvoglavi orao pojavio u vreme Konstantina Velikog koji je, kao što se zna, rođen u Nišu.

Preko Nemanjića, Ivan Grozni se geneološki može povezati i sa Lazarevićima-Brankovićima, jer je kneginja Milica supruga kneza Lazara, bila kćer kneza Vratka, praunuka velikog kneza Vukana, rođenog brata kralja Stefana Nemanjića.
Majka Ivana Groznog, Jelena Glinska, bila je ćerka Ane Jakšić Srpkinje, ćerke Stefana Jakšića. Stefan je bio visoki službenik na dvoru mađarskog kralja Korvina. Kako su roditelji Ivana Groznog brzo umrli, odgajala ga je baba Ana.

Rezultat slika za Ana Glinski (Jakšić)

Ana Glinski (Jakšić)

Ona ga je upoznala sa srpskom tradicijom. Negujući tradicije slavne srpske prošlosti, Ana Jakšić Glinska unela je u ruski dvor, a preko njega i u čitavo carstvo, kult srpskog svetitelja Save Nemanjića. U njegovo vreme nastao je “Letopisni licevoj svod”, najveći književni poduhvat u Rusiji 16. veka. U ovoj sveopštoj istoriji, na 61 listu sa 122 minijature i oko 250 malih slika, prati priča o velikom srpskom svetitelju. U Letopisu su sadržana žitija i drugih srpskih svetitelja. Koliko je bio razvijen kult srpskih svetitelja na ruskom dvoru svedoči i podatak da su po nalogu cara Ivana IV Groznog u Arhangelskom saboru moskovskog Kremlja živopisana četiri lika koja ne pripadaju krugu ruskih vladara. Pored vizantijskog cara Mihaila VIII Paleologa, prikazani su i likovi Simeona – Stefana Nemanje, Svetog Save i kneza Lazara. Poznato je da je Ivan Grozni bio veliki darodavac Hilandara.

Podvorje Srpske pravoslavne crkve

Godine 1873. Mitropolit Mihailo se obratio Sinodu Ruske pravoslavne crkve sa molbom da se otvori podvorje Srpske pravoslavne crkve. Sinod je dodelio crkvu Svetog Kira i Jovana na Solanki. Bilo je to mesto gde su se sastajali Srbi ali i Rusi ne samo radi duhovnih potreba nego i radi prikupljanja svake vrste pomoći Srbiji u toku narednih nemirnih i ratnih decenija.

Podvorje je bilo aktivno do 1917. godine kada su se srpski monasi vratili u Srbiju. Zvanično je podvorje Srpske pravoslavne crkve od 1948. godine, ali iz političkih razloga, zbog sukoba tadašnjih SFRJ i SSSR, nije obavljao tu funkciju sve do 1999. godine. Tada je, na predlog patrijarha Aleksija II, podvorje ponovo otvoreno. Godine 1999. obnovljeno je srpsko podvorje ali u crkvi Svetih apostola Petra i Pavla kod jauzskih vrata. Crkva je sagrađena u periodu 1700 – 1702. godine u stilu moskovskog baroka. Posle Revolucije crkva nije zatvorena. Bila je jedna od malobrojnih koje su sve vreme bile aktivne. Iz zatvorenih crkava donošene su ikone i drugi crkveni predmeti kako bi se sačuvali.

Dva naroda nisu pokazala svoje zajedništvo samo u obnovi hrama. Stalno ga iznova iskazuju na dane velikih praznika, od Božića, preko dana Svetog Save i Uskrsa, do dana Svetih apostola Petra i Pavla, poznatijeg kao Petrovdan. Posebno veličanstveno se praznuje ovaj praznik. O proslavi Petrovdana na ovom mestu Rusi pričaju u superlativima. Kažu da je dolazak u hram na taj dan poput odlaska u Srbiju. Po najčešće prelepom danu, na otvorenom se služe domaća srpska jela i sviraju srpske pesme na čije taktove žitelji, odeveni u tradicionalne srpske nošnje, izvode narodne igre. Na praznik su pozvani svi, bez obzira da li pripadaju Srpskoj ili Ruskoj pravoslavnoj crkvi.

Bogosluženja su na crkvenoslovenskom jeziku, ali se na dane spomena srpskih svetitelja vrše i posebne službe na srpskom jeziku. Praktikuju se i obredi kojima se čuvaju od zaborava srpski običaji, poput praznovanja slave, koja ne postoji u Rusiji.

U hramu se organizuju izložbe, pod njegovim pokroviteljstvom se izdaju knjige o Srbiji, kao i prevodi srpskih autora na ruski jezik. Osim toga, podvorje aktivno pomaže Srpsku pravoslavnu crkvu prikupljanjem dobrovoljnih priloga. Jedna od najvećih akcija je bila 2011. godine, kada je za obnovu manastira Hilandara prikupljeno oko sto hiljada dolara.

U ovom hramu je 21. avgusta 2000. služio liturgiju srpski patrijarh Pavle.

PIŠE: Borislav Radovanović – Gajić

IZVOR: Centar akademske reči

POSTAVI ODGOVOR

*