Stari grad Srebrenik

0

Stari grad Srebrenik se nalazi na severoistočnim obroncima Majevice, u selu Gornji Srebrenik, oko 5 kilometara udaljenom od gradića Srebrenika. Grad je sagrađen na visokoj, strmoj i skoro nepristupačnoj steni iznad doline rijeke Tinje. Ispod najpristupačnijeg dela grada napravljen je dubok prokop, tako da se na lokalitet može doći samo preko mosta. udaljen je 5 kilometara od puta Tuzla-Županja, ili Tuzla-Lončari-Brčko.
Srebrenik je tvrđava u Bosni i Hercegovini koja se nalazi iznad istoimenog naselja, severno od Tuzle, na prostoru nekadašnje župe Usora koja je tokom srednjeg veka bila poprište stalnih sukoba Bosne i Ugarske, a od 15. veka i Osmanskog carstva.
Smeštena je na usamljenoj kamenoj stijeni i jedini način ulaska u nju je drveni most koji preko provalije povezuje samu stijenu sa ostatkom uzvisine, što je čini neosvojivom na juriš. Prvi put se spominje 15. februara 1333. godine u ugovoru koji su pod Srebrenikom ~ tzv. Srebrenička povelja ~ sklopili ban Stefan II Kotromanić s jedne i predstavnici Dubrovačke republike s druge strane o potvrđivanju ustupanju Stona, Pelješca, Prevlake i još nekih posjeda Republici u zamenu za godišnji danak od 500 perpera.
Kralj Stefan Dušan je te ili prethodne 1332. godine izdao povelju u Pologu, kojom je Dubrovčanima ustupio primorje od Stona do Dubrovnika, sa ostrvom Posrednjicom kod ušća Neretve, uz obavezu da na račun „stonskog dohotka” isplaćuju 500 perpera, plus 8000 perpera koje je trebalo platiti odmah, dok su se Dubrovčani obavezali da će dozvoliti versku slobodu pravoslavnom stanovništvu dobijenih teritorija.
Stari grad Srebrenik je bio u blizini istočne granice srednjovekovne župe Usore, čija se istorija u okviru srednjovekovne države Kotromanića može pratiti od 13. do 15. vijeka. Ležao je na vojnom putu koji je vodio dolinom rijeke Bosne. Bio je značajan u vojnom, tj. strateškom pogledu, ali uz nemogućnost razvoja većih civilnih naselja.
Najstariji spomen ovog grada datira iz 1333. godine. Tada je došlo do spora između bana Stefana II Kotromanića i kralja Stefana Dušana o posedu Stona. Dubrovčani su osetili pogodan trenutak da Ston i još neke teritorije na Primorju do Prevlake uzmu pod svoju vlast. Diplomatskim putem su izmirili spomenute vladare, a Ston je bio cijena za ovaj diplomatski uspjeh.
Srebrenik je prvi put pao pod mađarsku vlast 1393. godine, za vreme pohoda kralja Sigismunda. Od tada su učestali mađarski vojni pohodi na Bosnu. Mađari su još u tri navrata zauzimali Srebrenik, 1405, 1408. i 1410. godine.
Mađarski kralj Sigismund je 1408. godine nominalno poklonio grad Srebrenik despotu Stefanu Lazareviću. Mađarska posada se zadržala u gradu, gde je prema istorijskim dokumentima zabeležena još 1430. godine. Tada su dubrovački majstori na poziv kneza Mateja, “vjernog podanika mađarskog kralja Sigismunda Luksemburškog” , izvodili određene građevinske radove na gradu Srebreniku. Izgleda da je 1433. godine kralj Stefan Tomaš uspeo vratiti Srebrenik pod svoju vlast. Oblast Usora i grad Srebrenik 1452. godine pripali su despotu Đurđu Brankoviću, koji ga je iste godine vratio mađarskom gubernatoru Janku Sibinjaninu.
U tom periodu Srebrenik je mnogo značio Mađarima, Srbima i Osmanlijama, te su se oko njega vodile učestale borbe.
U leto 1426. godine Osmalije su izvele dva prodora u župu Usoru i došle pod Srebrenik.
Konačno je osvojen tokom prodora Osmanlija u Bosnu 1462. godine kada Dubrovčani pismom od 13. oktobra te godine javljaju da je zauzeta ciela župa Usora. Zauzimanjem većeg dela teritorija Kotromanića 1463. godine, porasla je strateška važnost Srebrenika. Sada su isti pogranični gradovi postali važne strateške tačke između dve interesne zone ~ Ugarske i Osmanskog carstva. Osmanlije su ostavljale malobrojne posade u gradovima i na kraju su se radi loše snabdevenosti vojske morali povući sa ove teritorije.
U jesen 1464. godine, vojska mađarskog kralja Matije Korvina, pod komandom Ivana Zapolje, udarila je na teritoriju Usore u nameri da protera malobrojne osmanske posade ostavljene u osvojenim utvrđenjima i da stvori odbrambenu liniju od Beograda do Jajca. Glavni cilj mu je bilo osvajanje Zvornika, koji se u toj vojni nije ostvario. Pri tome je prvo zauzeo Srebrenik i još neka utvrđenja. Severni krajevi države Kotromanića – Donji Krajevi i Usora – potpali su pod ugarsku vlast. Od tih teritorija osnovane su Jajačka i Srebrenička banovina. Ova potonja obuhvatala je Usoru, Soli, i Spreču sa područnim gradovima, a središte joj je bilo u gradu Srebreniku. Međutim, celo vreme su se vodile borbe između Mađara i Osmanlija na tim teritorijama. Prvo primirje između njih je sklopljeno za period od 1503. do 1510. godine, a drugo za period od 1520. do 1523. godine. U prvom primirju 1503-1510. godine, Ugarskoj je, među ostalim važnijim gradovima, ostao Srebrenik sa svojom banovinom. Po dolasku na vlast sultana Selima I, 1512. godine, pojačana je aktivnost osmanske vojske. Nije tačno poznato kada je Srebrenik osvojen. Prema Handžiću sigurno je samo da su Osmanlije ovu oblast definitivno osvojile između 1510. i 1519. godine, tj. u periodu između dva primirja. Po padu Srebrenika, teritorija Srebreničke banovine je podeljena na nekoliko nahija koje su odgovarale teritorijima kasnosrednjovekovnih župa i pripojili ih Zvorničkom sandžaku i kadiluku.

POSTAVI ODGOVOR

*