STVARANJE LAŽNIH NACIJA I LATINSKIH IDENTITETA: Morlaci i Istrorumuni

0

MORLACI

U savremenom kontekstu, postalo je sasvim uobičajeno tretirati tzv. Morlake (gr. Μαυροβλάχοι,it. Morlacchi) kao nekakvu tobožnju vlašku populaciju Dinarskih Alpa i delova Istre. Samo morlačko ime označavalo bi Mavrovlahe kao Crne Vlahe (Vlahe sa Severa, prema turskom običaju da Sever obeležavaju crnom bojom). Međutim, ovde termin Vlasi jeste već shvaćen kao Nigri Latini, dakle kao Crni Latini ili Crni Rimljani.

Morlaci se, prema ovoj uvreženoj pseudonauci, dalje opisuju kao „pleme koje se prvobitno bavilo stočarstvom“ i kao jedan od poslednjih polunomadskih etnosa Evrope, bilo stalno u potrazi za novim pašnjacima.

                                                                                Morlaci

Dalje, iako „sigurno poreklo Morlaka nije utvrđeno“, ipak je „vrlo verovatno da oni vuku svoje poreklo od stapanja sa rimskim kolonima, ostarelim legionarima kojima su dodeljivane zemlje, sa lokalnim polatinjenim populacijama Ilira i Kelta“. Tako, prema ovom Vatikanskom pseudonazoru, “Morlaci bejahu svakako jedna autohtona grupa stanovnika Bosne i Balkana, koja se poslovenila tokom XIV i XV veka“ (Nicola Antolini, Le etnie slave e la prevalenza dei morlacchi in Istria).

Prema ovoj naraciji, “neolatinski etnos“ (Vlasi) uspeo je da se održi kao većinska grupa u Dinarskim dolinama i zabitima, uprkos invazijama varvara, barem do kraja prvog milenijuma Nove Ere. Potpuna slovenizacija ovog „neolatinskog“ autohtonog naroda, zgodila se prodiranjem Turaka na Balkan, kada su ravničarski Sloveni, u bekstvu od Osmanlija, masovno naselili nepristupačne brdske predele morlačkih „Latina“, odnosno polunomadskih Vlaha. Zatim se tvrdi da su mnogi Vlasi primili islamsku veru u XVII veku, te da su njihovi potomci imali značajnog udela u formiranju tzv. Bošnjaka. Tako, navodi se kao „dokaz“ njihovog prisustva toponim gore Romanije na severu Sarajeva, koji bi svedočio o prisustvu ovih Vlaha rimskog porekla, koji su se međusobno nazivali „romanj“ ( Silviu Dragomir, Despre identitatea morlacilor, Cosma Ela, Vlahii Negri).

MORLACI SU SRBI

Međutim, prvo pominjanje Vlaha (u italijanskom prevodu: Morlaci) u dalmatinskim dokumentima poklapa se sa prvim doseljavanjima Srba u Dalmaciju, jer se Starim Vlasima nazivala oblast između Bosne i Novog Pazara, a Donjim Vlasima deo Hercegovine (prof. Marko Jačov). Tako da „fra Bosna e Nuovo Bassar sono li Murlacchi maggiori…Trebigne,Popovo,e li Murlacchi minori, e Drina e Bunia” (iz pisma patrijarha Jovana iz 1598. godine). A Morlaci su ovi hrišćanski narodi srpske vere (“Morlacchi … sono questi popoli christiani di fede serviana”), tojest radi se o „ljudima srpske ili ilirske nacije, koje uopšteno zovu vlasima“ (iz izveštaja Kongregaciji za propagandu vere u Rimu,1629. godine), a ponekad ih nazivaju „uskoci, što znači izbeglice“. Svoj izveštaj Kongregaciji katolički popovi su potpisali “na ilirskom ili srpskom jeziku“, a za mletačkog štampara Đinamija srpska azbuka je „vlaška“ i „šizmatička“. Bosanski biskup Ivan Tomko Mrnavić je 1633. g. napisao da su „srpske nacije, uopšteno nazvani vlasima“ („natione Serviana,chiamati communamente Vallacchi”). Kijevski unijatski mitropolit Josif Rutski je 1635. godine podneo izveštaj Kongregaciji o „Rašanima koje nazivaju vlasima i uskocima“, i istakao značaj misije „među Rašanima, ili vlasima, ili uskocima“. Zagrebački biskup Benedikt Vinković 1639. godine piše kako „Rašani koje drukčije nazivaju vlasima“, govore „vlaškim ili srpskim jezikom“, jer su oni „Iliri zvani vlasi, ili vlaho-uskoci, ili Srbi“.

Srbe u Boki Kotorskoj rusinski misionar Pavlin Demski u svojim spisima iz 1649. g. naziva „Srbima i Morlacima“, a zagrebački biskup Petar Petretić je Srbe zvao „vlasi ili Rašani“, dok je sam sekretar Kongregacije za propagandu vere Dionisio Masari o njima govorio da su „Rašani ili morlaci“.

U originalnim dokumentima Kongregacije za propagandu vere iz 1643. I iz 1667. godine, srpski patrijarh se pominje kao „patrijarh svih ilira grčkog obreda“ (“Patriarcha di tutti l’Illirici del rito greco”) i kao „patrijarh morlaka“ (“Patriarcha de Morlacchi”).

Pametnome dosta!  

ČIĆI I USKOČKE PLANINE

Na još klimavijim nogama, stoji druga latinska bajka o poreklu i nastanku Istrorumuna.

Ovi „Istrorumuni“ – Vlasi – Čići, bežeći od Turaka u XV veku, naselili su se u podnožju planine Učke, u Istri. Neki jezikoslovci, kao Denusijanu i Nejesku, veruju da su ovi Vlasi izbegli iz vlaškog Beograda (Alba Julia)oko 1420. godine, kada su masovno naselili predele, opustele od kuge, oko Uskočke Planine-Učke (it.Monte Maggiore) , u predelu Istre. Takođe, prema ovoj naraciji, posle užasne pohare Madžara 1412. godine, strašnih epidemija 1427, 1437, 1465 i 1466. godine, kao i bežeći od turskog zuluma, mnogobrojne uskočke i vlaške izbeglice nastaniše Istru i pomešaše se sa malobrojnim preživelim „Ladinima“, stvorivši tako istrorumunski „narod“.

Ervino Kurtis (Ervino Curtis) je svojevremeno tvrdio da „dokumenti, sada vrlo jasno, svedoče mnogostrana naselja populacije koju nazivaju morlačkom, vlaškom i uskočkom tokom XVI veka u skoro svim internim lokalitetima Istre, sa posebnom gustinom u zonama Žejane i Mune, ispod Uskočke Planine u Šušnjevici» (La lingua, la storia, la tradizione degli istroromeni, Ervino Curtis).

Čići, odnosno «Istrorumuni», naseljavali su prostrane delove Istre sve do XIX veka, ali su pretrpeli «lingvističku asimilaciju od strane slovenske većinske populacije», tako da se nekada brojno stanovništvo danas redukovalo na varošicu Žejane i nekoliko sela doline reke Raše(!), koja se na latinskom kaže Arsia (it. Arsa). Do današnjih dana se održao naziv „Čićarija“ za teritoriju između Trsta i današnje Rijeke (ant.Trsatika), koju su nekada naseljavali Čići ili Ćići. O srbskoslovenskoj etimologiji ovih imena, toponima i hidronima, nije potrebno posebno argumentovati sa objektivnim naučnicima ili sa dobronamernim znatiželjnicima. Ali,izgleda da su takve vrste u izumiranju…

ĆIĆI U OPANCIMA I NOŠNJI (LITOGRAFIJA)

 

ULOGA PROFESORA TEODORA BURADE U STVARANJU ISTRORUMUNSKE “NACIJE”

Ključnu ulogu u stvaranju istroromanske „nacije“ imao je rumunski profesor i akademik Teodor Burada (1839-1923g, inače Makedovlah poreklom), čuveni etnograf i muzikolog, kao i čovek koji je 1884. godine otkrio fragmente grnčarije na lokaciji Kukuteni u blizini grada Jaša, inicirajući kasnija rasvetljavanja Tripoljske kulture neolitskog perioda (od 4800 do 3000 g. Stare Ere). Profesor Teodor Burada je 1893. godine na studijskom proputovanju kroz Istru, zapazio bistrog dvanaestogodišnjaka Andreja Glavinu iz Šušnjevice, poveo ga sa sobom u Rumuniju i omogućio mu najprestižnije studije rumunskog jezika i neolatinske lingvistike u Jašu i Klužu.

Vrativši se u zavičaj 1901. godine, Andrej Glavina je već formirani „Latin“ i ubrzo dobija licencu za nastavu italijanskog i rumunskog jezika u tadašnjem Poreču i u okolini Labina, gde će se zadržati kao učitelj sve do kraha Austrougarske,1918. godine. Već 1905. godine će izaći iz štampe njegov  Calendar lu Rumen din Istria, zbirka narodnih umotvorina i pripovetki svog kraja, a njegova supruga Flora (Fjorela) će posthumno izdati Promemoria e Lettere na italijanskom jeziku. Glavina će postati „apostol“ Istrorumunstva, ali i borac za narodnojezično školstvo u tadašnjoj Austrougarskoj, u kojoj , sa izuzetkom jezuitske hrvatizacije življa, Habzburzi nisu odobravali otvaranje neolatinskih škola za Slovene u blizini Italije, zbog snažnog iridentističkog delovanja na području Istre i Dalmacije.

PREMA OVIM FALSIFIKATORIMA I STVARAOCIMA NOVIH LATINSKIH IDENTITETA I NIKOLA TESLA NIJE SRBIN, NEGO ISTRORUMUN

 

Tek porazom Austrougarske i pripajanjem Istre Kraljevini Italiji, nastaju bolji dani za latinsku propagandu u Čićariji. 1922. godine formira se istrorumunska opština Valdarsa (Šušnjevica) i, uz obdanište, poštu, prodavnicu i gostionicu, otvara se i jedna rumunska škola, ustanovljujući time svojevrsni centar okupljanja za skoro 4.000 deklarisanih Čića. Andrej Glavina postaje prvi gradonačelnik Šušnjevice, koja se sada zove Valdarsa. Zajedno sa italijanskim iridentistima i fašistima, Andrej Glavina(!) radi na potiskivanju svega što ima srboslovenski prizvuk. Borba protiv Jugoslavije i slovenstva je prioritet Musolinijeve korporativne države, koja će, zajedno sa Vatikanom, raditi na destabilizaciji Stare Srbije i Makedonije (finansirajući posleratni bugarski i albanski teror), sve do atenatata u Marseju 1934. godine i kasnije nacifašističke okupacije. I Glavina će prigrliti ideje italijanske iridente, jer će u Italiji videti svetionik latinstva i naciju koja će najuspešnije sačuvati „rumunstvo“ Čića. Otišao je toliko daleko da je smatrao Čiće za „potomke ne samo stočara Vlaha (izbeglica pred turskom najezdom u XV veku), već i delimične potomke legionara rimskog imperatora Avgusta, koji su tada štitili istočne granice Rimskog carstva i Učku od varvara“. Istu istorijsku „misao“ i misiju imao je i fašistički prefekt grada Pule, Ubaldo Skampikjo (Ubaldo Scampicchio), pa su školu u Šušnjevici nazvali po rimskom imperatoru Trajanu, osvajaču Dakije! I rumunska država je pomogla ovaj „projekat“, poslavši jednog rumunskog učitelja. U sve je bio upleten i Mateo Đulio Bartoli (Matteo Giulio Bartoli), lingvista iz Labina i čovek koji je dao didaktičku podršku radu na intenzivnoj latinizaciji dotada većinski nepismenog stanovništva Čićarije. Koliko je sve delovalo previše ambiciozno, govori činjenica da se nastava odvijala na tri jezika; rumunskom, vlaškom i italijanskom. Iako nepismeni, Čići su sa lakoćom govorili mešavinom vlaškog, srbskog i venetskog govora.

Kao gradonačelnik, Andrej će pokušati da realizuje sređivanje rečnog korita Raše, kao i ponovno oživljavanje rudnika uglja u blizini Šušnjevice. Ipak, galopirajuća tuberkuloza će odneti njegova nastojanja u grob, tako da će se, sa svega 43 proživljena leta, 1925. godine u pulskoj bolnici ugasiti Andrej Glavina, ne dočekavši ostvarenje svojih želja. Ostaviće potomcima i himnu Čićarije:

Imnul Istro-romanilor                                           Himna istrorumunska

Roma, Roma-i mama noastră                             Rim, Rim je naša majka

noi români rămânem                                           mi ostajemo Rimljani

Romania-i sora noastră                                       Rumunija je naša sestra

tot un sânge avem.                                               svi jednu krv imamo

Nu suntem siguri pe lume                                   nismo sami na svetu

și ne-avem frați                                                     ako imamo braću

Italieni cu mare nume                                          Italijani velikog imena

mâna cu noi dați.                                                  ruku su nam pružili

Ca să fim frate și frate                                          mi smo braća i sestre

cum a dat Dumnezeu                                           kako je Bog dao

să trăim până la moarte                                      tako ćemo ga podržati do smrti

eu și tu și tu și eu                                                  ja i ti, i ti i ja

Mateo Bartoli će ga posthumno proglasiti za „velikog Italijana drugačije loze“.

 

Stvari, međutim, i ovde stoje nešto drugačije. Još je 1553. godine pisao inkvizitor Đanbatista Đustiniani da „ovo malo stanovnika nije sa teritorije, već su Istrani i morlaci… narod srpske i jeretičke vere“ (“Quei pochi abitanti che sono non sono del paese,ma Istriani e Morlacchi…gente di fede serviana et heretica”). U izveštajima Kongregacije za propagandu vere iz 1671. godine, uskoci su identifikovani sa vlasima, a vlasi sa morlacima (Marko Jačov,Srbi u mletačko-turskom ratovima u XVII veku, str. 8).

Janez Vajnkard Valvazor piše 1687. godine da „Vlasi ili Uskoci dobili su ime od reči SKOK, što na kranjskom znači „skok“, jer su pre nekih 146 godina uskočili (ili dobežali) sa ženama i decom iz Turske i došli u Kranjsku. Zato im se na Kranjskom kaže da su Uskoci, što Nemci izgovaraju Usgoken. Takođe i Uskoken, ili Viskoken. Pošto je „uskok“ isto što i „preskok“, znači Uskok isto što i prebeglica. Sebe svojim jezikom nazivaju Vlasi, ili Lasi, baš kao što su se pod vladavinom grčkih kraljeva nazivali Blasi, što se može pročitati kod Laonika…Vlah, ili Vlach i Wlach, kada se radi o Slovenima, ne znače ,drugo sem: sluga, radnik, ili bezemljaš. Nakon što su Sloveni preuzeli celu Iliriju i podredili pokornosti na tome prostoru živuće Rimljane, potosnuli su čuveno ime Rimljana i počelo je ime Vlah označavati službujuće ljude i Slovene. Nadalje je ovo ime poprimilo značenje najlošijih i najbednijih ljudi među samim Slovenima, kao što su pastiri, zemljodelci i slični“ (Slava Vojvodine Kranjske,J.V.Valvazor).

Bečki je dvor, naročito u drugoj polovini XIX veka, vodio politiku snažnog pritiska na Srbe katoličke vere da se odreknu svoje narodnosti, što je izvanredno uočio Ćezare Tondini, kao i Srbin katolik Ljudevit Vuličević, podržavajući Srbe katolike da sačuvaju svoju krsnu slavu i nacionalno ime. Otada je prošlo mnogo vremena, ali se mistifikatorski etnički inženjering Vatikana do danas nije zaustavio, uvek tretirajući Srbe kao nepostojeći i bespravni narod koji genocidom valja „preraditi“ do neprepoznatljivosti.

Rim ne miruje!

 

OPŠIRNIJE O TEMI LAŽNIH LATINSKIH IDENTITETA MOŽETE ČITATI U NAŠIM KNJIGAMA “ANATOMIJA RUMUNSKE POLITIKE” I “RUMUNIJA I RUMUNIZACIJA SRBA”

 

 

 

 

IZVOR: Centar akademske reči

POSTAVI ODGOVOR

*