Stvaranje nove prošlosti Kosova i Metohije

0

Ne iščuđavajmo se i ne potcenjujmo bezumlje. Istina je „samo jedna od opcija koje se bore na tržištu”. Zadatak arbanaške okupacione strukture i njenih zapadnih mentora samo liči na nemoguću misiju: izbrisati jedino što postoji (srpska kulturna i sakralna baština) i iskonstruisati unazad ono što nikad nije postojalo (albansko kulturno nasleđe na Kosovu i Metohiji). Kad se sve pretvori u karikaturu, normalnost više nije normalna. Evo kako je to pokušano u publikaciji ArchaeologicalGuide of Kosovo.

Zatiranje svega srpskog na Kosovu i Metohiji postalo je redovna praksa, obična vest. Iz štampe su poznati primeri uništavanja savremenih grobalja, paljenja crkava, pokušaja brutalnog prekrajanja istorijskih činjenica. Međutim, Albanci na Kosovu celoj toj stvari pristupaju mnogo temeljnije. Sudeći po publikaciji Archaeological Guide of Kosovo iz 2012. godine, na delu je i potpuno brisanje postojanja srpske srednjovekovne države i srpske baštine na Kosovu i Metohiji. U toj publikaciji primetno nedostaju stvari uobičajene u bilo kojem stručnom ili popularnom izdanju, poput istorijata istraživanja, navođenja institucija koje su rukovodile istraživanjima, imena istraživača, te osnovnog spiska literature iz koje su preuzimani podaci. Očigledno je da je to namerno izostavljeno, s obzirom na činjenicu da su istraživanja vršile institucije Republike Srbije, a istraživači uglavnom bili Srbi. Nasuprot tome, u opisima pojedinih arheoloških nalazišta istraživanih nakon 1999. godine, jasno se navode imena institucija, na primer German Archaeological Institute, Archaeological Institute of Kosovo itd.

NOBO BRDO

U delu publikacije koja se bavi periodom srednjeg veka primetni su brojni propusti, svesno izbegnute činjenice i zanemarivanje najznačajnijih arheoloških lokaliteta iz datog perioda. Dva najeklatantnija primera su Matičani i Novo Brdo. Za nekropolu u Matičanima autori vodiča navode da je tu sahranjivano „autohtono hristijanizovano stanovništvo”, iako se zna da je to bila slovensko-srpska nekropola iz perioda od IX do XI veka. O Novom Brdu, poznatom rudničkom centru srednjovekovne Srbije i jednom od mesta kovanja srpskog srednjovekovnog novca, potpuno je zanemareno da je to deo srpskog nasleđa. Za taj srpski grad iz vodiča možemo saznati da se Novoberda prvi put pominje kao Nuovo Monte i da se na njemu nalazi velika srednjovekovna crkva „katedralnog tipa”, a da su u njemu živeli Dubrovčani, Mlečani, Sasi, Arbanasi i, citiramo, „slovenski živalj”. To što je Novo Brdo bilo najveći i najmnogoljudniji grad srednjovekovne Srbije, što je tu despot Stefan Lazarević izdao Zakon o rudnicima (poznat i kao Novobrdski zakonik) i što je glavna crkva na gradskom trgu upravo bila pravoslavna Saborna crkva, za autore vodiča nije važno.

Jedno od najznačajnijih srednjovekovnih utvrđenja na prostoru Kosova i Metohije – Zvečan, uopšte nije ni pomenuto u vodiču. Pod vlašću srednjovekovne Srbije bio je još od župana Vukana, o čemu svedoči nezavisni istorijski izvor – Ana Komnina, ćerka vizantijskog cara, u svome deluAleksijada. U kasnijim istorijskim izvorima Zvečan se eksplicitno pominje u vezi sa Stefanom Nemanjom, Stefanom Dečanskim i „mladim kraljem” Dušanom. I drugi srednjovekovni gradovi koji se pominju u istorijskim događajima vezanim za srpske kraljeve nisu ni pomenuti u vodiču – Višegrad kod Prizrena, Prilipac (gde rođen knez Lazar), Veliki i Mali Petrič. U Vučitrnu se ne pominju ni Kula Vojinovića, niti kameni most na Sitnici čija se gradnja takođe vezuje za srpsku porodicu Vojinovića (most datira iz XIV stoleća i to je najstariji potpuno očuvan kameni most na teritoriji Srbije). Isto tako, u vodiču se ne pominju ni dvorac kralja Milutina na južnim obroncima Kopaonika – Vrhlab, ni dvorski kompleks kraljice Jelene Anžujske (žene kralja Uroša I i majke kraljeva Milutina i Dragutina) u Brnjacima.

Vojinovića kula

Iz ovde navedenih činjenica jasno je da su autori vodiča ArchaeologicalGuide ofKosovo svesno zanemarili one arheološke lokalitete gde nisu mogli da izbegnu pomen Srba, dok su, sa druge strane, pažnju dobila pojedina srednjovekovna nalazišta koja nemaju veliki arheološki i istorijski značaj. U celom vodiču, koji ima 109 strana i besplatno je dostupan na Internetu, ni jednom jedinom rečju se ne pominju Srbi, srednjovekovna srpska država ili srpski narod. Očigledno je da se svesno i planski odvijaju pripreme za „prekrajanje istorije”. Drugi problem predstavlja tzv. Integrated Rehabilitation Project Plan / Survey of the Architectural and Archaeological Heritage – The Prioritised Intervention List, koji jasno ukazuje na buduće namere i poteze stručnjaka prištinske administracije. Reč je, naime, o planiranim obimnim arhitektonskim i arheološkim radovima na 26 spomenika kulture, od kojih su neki direktno vezani za srpsku srednjovekovnu državu – tvrđave Zvečan i Novo Brdo i kameni most u Vučitrnu, gde su planirani radovi bez prisustva srpskih arheologa ili institucija, dok se u elaboratu za rehabilitaciju Zvečana navodi da se lokalitet nalazi u „neprijateljskom okruženju”, pošto je okružen srpskim življem. Iako na Kosovu i Metohiji postoji jedan srpski arheolog iz Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture u Prištini (sa privremenim sedištem u Leposaviću), on do sada nikada nije bio uključen u bilo kakve arheološke radove koje su izvodile novoosnovane arheološke i zaštitno-konzervatorske institucije tzv. „kosovskih vlasti”. U Smernicima za kulturno nasleđe, najnovijoj publikaciji koju su objavili Savet Evrope i kancelarija EU uprave na Kosovu, na spisku lokalnih „eksperata” (str. 7), ovaj srpski arheolog se ni ne pominje.

Sve gore izložene činjenice govore u prilog tome da Republika Srbija i nadležne institucije moraju započeti hitno organizovanje i preventivno delovanje na polju zaštite srpske kulturne baštine na teritoriji južne srpske pokrajine. Ne prvom mestu, država mora dati podršku za objavljivanje Arheološkog vodiča Kosova i Metohije urađenog iz srpske perspektive, kao i finansirati stalno objavljivanje rezultata arheoloških istraživanja sa prostora Kosova i Metohije u formi dvojezičnih monografija. Od vraćanja Kosova i Metohije u sastav Srbije, početkom XX veka, izvršena su brojna arheološka istraživanja ostataka srpske srednjovekovne baštine, ali većina nije publikovana u celosti. Značajno bi bilo osnovati i instituciju muzejsko/zavodskog karaktera koja bi funkcionisala u okviru Zajednice srpskih opština i vodila računa o srednjovekovnim spomenicima kulture na celom prostoru Kosova i Metohije.

Isto tako, srpska strana mora biti stalno prisutna u UNESCO-u i drugim međunarodnim organizacijama koje se bave kulturnom baštinom. Treba da podstakne međunarodnu raspravu o trenutnom stanju arheoloških dobara na prostoru Kosova i Metohije, na osnovu Konvencije o zaštiti svetskog kulturnog i prirodnog nasleđa (UNESCO), Evropske konvencije o vrednosti kulturnog nasleđa i Evropske konvencije o arheološkom nasleđu. Dalje, argument koji je moguće potkrepiti materijalnim dokazima jeste Deklaracija o namernom uništavanju kulturnih dobara (UNESCO), gde se najoštrije sankcioniše namerno uništavanje arheološkog nasleđa i zatiranje kulturnih tragova. Pored opšteg arheološkog blaga na prostoru Kosova i Metohije, prisutni su i arheološki tragovi koji se vezuju samo za srpski narod na tim prostorima. S obzirom na to da većina međunarodnih dokumenata prepoznaje pravo starosedelaca na arheološko, odnosno kulturno nasleđe, srpsko pravo i obaveza je da se to starosedelaštvo ističe, te da se na osnovu njega traži primena međunarodnih konvencija i zakona o zaštiti ugroženog srpskog kulturnog nasleđa.

Srpska Istorija

POSTAVI ODGOVOR

*