TRINAESTO PLEME: Ruski knez Svjatoslav uništio Hazariju!

0

Svjatoslav,  knez Kijevske Rusije, ljeta 965. godine, razorio je hazarske gradove. Bio je to praktično kraj Hazarije, jednog od najmoćnijih carstava tog vremena.  Rusi su, na taj način, sa svoga puta uklonili sve vojne barijere koje su im zatvarale trgovačke puteve ka istoku, tako da ovim biva oživljena trgovina između Evrope i Azije i ova pobjeda značila je ogromno jačanje moći ruske države

 

Zašto je istorija o Hazarima tako pažljivo sakpivana od svijeta vjekovima? Koja je ta tajanstvena i mistična sila bila u mogućnosti tokom života bezbrojnih generacija i cijelog sveta da ne dozvoli da se priča o Hazarima i o hazarskim kanovima, da je čak i u školskim istorijskim knjigama bila tabu tema i o ovoj temi nije se smjelo govoriti.

Prvi pouzdani pomen o Hazarima odnosi se na kraj VI vijek. U ranim 90-im godinama VI vijeka, Hazari postaju vodeća sila u Istočnom Predkavkaziju, ali priznajući nad sobom suverenitet turskog Kaganata. Sa kolapsom Zapadno-turckog Kaganata, 50-tih godina VII vijeka, Hazari postaju nezavisni. Od tog vremena, može se govoriti o početku hazarskog Kaganata. Poglavar Hazara proglasio je tada sebe načelnikom svih turkijskih i nomadskih  plemena Evroazije.

Pošto su porazili Bugare, Hazari bivaju znatno osnaženi i brojčano povećani. Pod njihovu vlast zatim potpadaju svi djelovi okolo Crnog mora, veći dio Krima, Azovskog mora, kao i Sjeverni Kavkaz, Donji dio Volge, zatim Prikaspijska nizina i Zavolžje. Među onim koji su bili potčinjeni Hazarima, bilo je brojčano najviše turkijskih plemena i ugarskih, koji su lutali priobaljem Crnog mora i Pri-kaspijskim stepama.

Povoljna lokacija carstva Hazara (preko hazarskog Kaganata je prolazio čuveni „Put svile“) privlačio je u njihovo carstvo mnoštvo persijskih Jevreja iz plemena Simonova, koji sada počinju ovdje da se naseljavaju, posle završetka revolucije u Persiji, kada su Jevreji potpuno pokrali Persijsance, i sa svim tim bogatstvom bježali iz carstva.

Dolazeći u Hazariju ne sa praznim džepovima, Jevreji ubrzo potisnuše parazitske hazarske privrednike i hazarske lokalne preduzetnike i štetočine. Prema svjedočenju srednjovjekovnih putopisaca, glavni izvor prihoda hazarskih kanova, osim poljoprivrede (imali su velike voćnjake i vinograde na jugu), kao i posredovanja i zelenaštva, bio je i trgovina robljem. Redovni upadi u susjedne zemlje (uglavnom slovenske) Hazarima donose puno robova, koje oni koriste za prodaju širom svijeta

Koristeći takozvani institut jevrejskih nevjesti (specijalno seksualnom magijom obučenih jevrejskih žena), nudeći brak i udavajući se ca najvišim predstavnicima, elitom hazarskog plemstva, Jevreji zaposijedaju sva ključna vladina mjesta. Kako? Vrlo jednostavno. Djeca rođena od Jevrejki su isključivo Jevreji. Naime,po materinskoj liniji predaje se i priznaje, čistokrvnost Jevreja (po halahi – vjerskom propisu po kojem je Jevrejin samo onaj kome je majka Jevrejka). Tako da kasnije generacije sve ključne pozicije u hazarskoj državi bivaju zaposjednute djecom rođenom od jevrejskih žena i muškaraca iz vladajuće hijerarhije hazarskog Kaganata.

Zauzimajući visoke položaje među elitom, jevrejski Hazari su energično promovisali i razvijali komercijalno poslovanje za svoje sunarodnike. Preuzimajući tako ekonomiju zemlje u svoje ruke, oni su takođe preuzeli i kontrolu nad državom, a samim tim dobili su i politički uticaj.

Čim je stvarna politička vlast u Hazariji potpuno prešla u ruke cara Obadija i njegovog bliskog okruženja (na prelazu 8. u 9. vijek), on je proglasio judaizam za državnu religiju Hazara.

U 10. vijeku, Hazarija potčinjava dio istočno-slovenskih plemena, postaje tako moćan centar širenja judaizma i njegovih uvjerenja. Ojačani u slovenskim zemljama izgradnjom novih utvrđenja, Hazari započinju vršiti napade na Slovene sve češće i češće, a pokorenima nameću svoj danak.

VELIKI KNEZ SVJATOSLAV

Knez Svjatoslav se najviše spominje u kontekstu njegove sjajne pobjede nad hazarskim kaganatom, po kojoj je uostalom i upamćen i najviše spominjan u istoriji. Ova pobjeda je izvojevana, 3. jula 965. godine. Glavni hazarski grad, Itil, koji je u tom periodu bio jak trgovački centar Hazara, biva zauzet od Svjatoslavove vojske, zatim razrušen, spaljen i uništen.

Prvi put ime Svjatoslav pominje se u hronikama 945. godine.  Rođen je 942. godine u Kijevu, kao sin kneza Igora i njegove žene Olge. Još kao dijete bio je vaspitan kao vojnik. Dok je odrastao, kneževinom je upravljala njegova majka Olga. Od sredine 60-ih godina 10. vijeka, možemo računati kao početak vremena samostalnog upravljanja i  vladavine kneza Svjatoslava.

Vizantijski istoričar Lav Đakon nam je ostavio njegov opis: srednje visine, sa širokim grudima, plavih očiju, gustih obrva, golobrad, ali sa dugim brkovima, obrijane glave samo sa jednim pramenom kose, kao znakom njegovog plemenitog porijekla. U jednom uhu, on je nosio minđušu sa dva bisera. Takav njegov izgled postaće paradigma i njega će kasnije usvojiti Kozaci koji će pored toga dijeliti i njegov žar za bitkom i slovenstvom.

Knez Svjatoslav prima vizantijske poslanike (minijatura iz 15. vijeka)

Iako u prvo vrijeme paganka, no po smrti svoga muža, kneza Igora, kneginja Olga se pokrstila i postala hrišćanka. I kako kaže ljetopisac, kneginja Olga stade kao sunce razgoniti tamu idolopokloničkog neznabožja, prosvećujući pomračene. Ona podiže prvu crkvu u ime svetog Nikolaja na Askoldovoj mogili, i mnoge Kijevljane obrati ka Hristu Bogu. Ali, sina svog Svjatoslava ona ne mogaše nikako privesti u poznanje istinitoga Boga, jer on, sav zauzet vojnim poslovima, ne obraćaše pažnju na njene riječi.

Svjatoslav, dakle, nije ličio na svoju majku. Ako je Olga postala hrišćaninom, onda je Svjatoslav ostao paganinom – kako u javnom životu, tako i u ličnom.

Početkom 965, biva pokorena zemlja Vjatića (preci Moskovljana), zatim se pomjera na jugo-istok do Hazarskog kaganata i Volške Bugarske. Zemlja Vjatića kao osvojena teritorija na rijeci Desna, dao mu odrešene ruke da kontroliše Veliki Volžanski put koji povezuje Skandinaviju, Rusiju i Centralnu Aziju.

Posle Volge, nekoliko godina zaredom, odnošena je pobjeda, jedna za drugom. Osvojio je tvrđavu Sarkel koja je pod Svjatoslavom nazvana Bijela Tvrđava na Donu i glavni grad kaganata Itil (Atil), na ušću Volge. Zatim se naglo okrenuo na jug i stigao tik do Bosfora.

U tom pohodu je sem Hazara pobijedio i turska plemena volških Bugara, Jasa (Alana) i Kasoga (Čečena). Iako Hazarski kaganat nije u potpunosti osvojen, više se nikada nije oporavio od Svjatoslavovog pohoda.

POHOD NA HAZARIJU

Svjatoslav je svojim pohodima na istok sprovodio dalekosežne političke ciljeve. To nije bila besmislena avantura i ne samo pljačkaški pohod, kao kada su Ruci išli ka Kaspijskom moru u prvoj polovini 10. vijeka. Već bi to bivao dobro promišljeni potez, koji bi proizilazio iz trezvene procjene trenutne političke situacije i ekonomske potrebe Rusije. Njegov glavni cilj je bio, konačni slom Hazarije.

Do tog vremena, Svjatoslav je već dobro organizovao svoju vojsku, i postao njen iskusni vođa. On se odlikovao neposrednošću, poštenjem i skromnošću. Dijelio je  teškoće logorskog i terenskog života sa običnim vojnicima. U borbi je bio ispred svojih trupa koje su bile inspirisane njegovim primjerom.

Prije napada na Hazare, napao bi njene saveznike – plemena neruskih naroda Povolžja i Volžanske Bugare. Vojska Bugara biva poražena, njihov glavni grad Bulgar – zauzet je na juriš. Hazarija je sada sama.

Svjatoslav napada Bugare (Manasijev ljetopis, 14. vijek).

Ruska vojska spustila se lađama niz Volgu i došla do same granice Hazarskog Kaganata. Kagan je lično izašao u susret ruskoj vojsci, ali je poražen, a glavni grad Itil je uništen. Oganj i mač je ruska vojska pronijela kroz hazarske zemlje, ostavljajući iza sebe velika zgarišta i pepeo.

Sa Volge, knez svu hazarsku imovinu seli u centar svoje vladavine, odnosno na Sjeverni Kavkaz i na Don. Na putu, on je pobijedio hazarske saveznike Alane (Oseti) i Kasoge (Čerkezi). Na obalama Dona, vojska Svjatoslava na juriš zauzima Sarkel, moćnu tvrđavu, koja je bila kost u grlu jugoistočnih granica Rusije. Tragovi požara, razrušene zgrade, razbijeni zidovi tvrđave, čitavo brdo načinjeno od načičkanih vrhova strela – takvim se pojavio grad Sarkel kada su ga arheolozi otkopali. Grad je bukvalno izbrisan sa mape.

Nakon Svjatoslavavog ratnog pohoda, Hazarija suštinski više nije postojala kao do tada, niti je važila za jaku državu. Hazarski kaganat se upušio i time je pružio Rusiji mogućnost da se razvije kao država. Istovremeno bivaju spasena i mnoga druga okolna slovenska plemena, koja su živjela u blizini.

Kao rezultat toga, mnogo budućih vjekova time su bili trasirani i definisali svoj budući razvoj. Stavljanjem tačke na hazarsku vladavinu, Rusi su sa svoga puta uklonili sve vojne barijere koje su im zatvarale trgovačke puteve ka istoku, tako da ovim biva oživljena trgovina između Evrope i Azije i ova pobjeda značila je ogromno jačanje moći ruske države, mogućnost Rusije da preduzme vodeću ulogu u svjetskoj politici tog vremena.

Posle poraza koji su im naneli Rusi, Hazari su izgubili carstvo, ali su zadržali nezavisnost u okviru mnogo užih granica i svoju jevrejsku vjeru do duboko u 13. vijek. Baron komentariše: „Hazarija je nekako preživljavala do sredine 13. vijeka, kada je definitivno pala kao žrtva velike mongolske invazije koju je pokrenuo Džingis Kan. Čak i tada se tvrdoglavo opirala sve do konačne predaje svih svojih susjeda. Njeno stanovništvo uglavnom je apsorbovala Zlatna horda koja je središte svoje imperije osnovala na hazarskoj teritoriji. Ali, i prije i posle mongolskog uspona, Hazari su poslali mnogo svojih ogranaka u okolne zemlje, doprinoseći razvoju velikih jevrejskih centara Istočne Evrope.“

 

miloš andrić

sedmica

POSTAVI ODGOVOR

*