Vojvođanske priče: Gusari sa Dunava

0

Selo Bokčinović odavno na mapi ne postoji, ali legenda o hajdučiji i dalje živi. Beč zatražio da se na pljačkaše brodova kod Apatina pošalje bataljon vojske

CRNE zastave sa lobanjom i ukrštenim kostima, uz surovu poruku da nijedan život neće biti pošteđen – nisu se u dalekoj prošlosti mogle videti samo na Karibima. “Gospodari mora” su tokom 18. veka carovali i na rekama. Bilo ih je i na našim prostorima, u Bačkoj, na Dunavu, gde su osnovali čak i svoje naselje. I to, ni manje ni više, nego Stapar, kod Apatina. Otuda do danas živi priča da su Staparci potomci čuvenih otimača blaga…

Da li je to za pohvalu ili ne, malo kome je danas važno – najvažnije je da legenda traje. A ne bi trajala da je makar donekle nije “začinila” istorija…

U literaturi je ostalo zapisano da su sredinom 18. veka u rejonu bačkog Podunavlja zaista gusarile razbojničke bande, koje su činili meštani Sombora i sela Bokčinovića, u okolini Apatina, koje više ne postoji. Kako su gusarenje pratila surova ubistva, istoričari kažu da podaci ukazuju na to da je sa carskog dvora u Beču traženo da se na tadašnje gusare i hajduke kod Apatina pošalje bataljon vojske kako bi se ugušili neprekidni napadi na brodove i putnike.

– Harambašu Stepanovića je carska vojska uhvatila 1746. godine. Tada je dokazano da je hajdukovao po Baranji, Bačkoj i Sremu, te da je presretao i plenio lađe, a od njegove ruke poginulo je 18 ljudi. Nakon što je uhvaćen, osuđen je i, za primer drugima, usmrćen. Harambaša Stojšić iz Sombora je svoju razbojničku družinu osnovao sredinom 1743, od ljudi iz Bokčinovića i Bobote, u slavonskom Podunavlju, a glavno sklonište nalazilo im se na jednom dunavskom ostrvu. Pljačkali su na potezu od Apatina do Petrovaradina, ali i po okolnim somborskim naseljima – priča Milan Stepanović, istoričar i publicista iz Sombora.

1726. Foto Istorijski arhiv Budimpešta

Stepanović tvrdi da je sačuvan i jedan opis o tome kako su stanovnici Bokčinovića pljačkali brodove na Dunavu iz osvete zbog odluke carskih vlasti da ih isele iz sela a njihova imanja dodele pridošlim Nemcima.

 

– Kad bi se u blizini Bokčinovića ukazala neka lađa sa bogatim tovarom, hajduci su se pojavljivali u velikom broju. Izveštili su se da lakim čamcima presreću lađe, da svu robu iz njih pokupe, odnesu je kući i kasnije preprodaju kao svoju. Lađu bi obično pustili da plovi niz Dunav. Dunavom više nije mogla da prođe nijedna lađa a da ne bude u Bokčinoviću skroz opljačkana – naglašava Stepanović.

Zbog hajdučije gusara, pljački i ubistava, na prometnom potezu Dunava kod Apatina, u tadašnje selo Bokčinović je poslato oko 3.000 vojnika. Vojska je spalila selo i raselila 103 srpske porodice iz Bokčinovića i susednog Vranješeva na komorsku pustaru Stapar. U proleće 1752. godine niklo je novo selo nazvano Stapar.

1774. Branislav Ćurčić sa matičnom knjigom Stapara

 

– Odrastao sam s tradicijom gusarenja Staparaca, koje se može podvesti pod hajdučiju. Literatura priznaje da je gusarenje postojalo. Međutim, iako opipljivih tragova nema, poznato je da su staparski preci živeli u zemunicama na području nekadašnjeg Apatina. Narodno predanje uvek treba uvažiti, jer prema njemu istoričari grade svoj istraživački stav. Kako je u Habzburškom carstvu sva dokumentacija vođena na latinskom jeziku, da bismo više znali o gusarima sa Dunava morali bismo imati te prevode. Tradicija o našim precima uvek se prepričava i kao legenda živi u narodu – objašnjava Staparac Branislav Ćurčić, direktor Istorijskog arhiva u Somboru.

Profesor Ćurčić šeretski dodaje:

– Na primer, Staparci su stonoteniskom klubu dali ime “Gusar”, a fudbalskom klubu “Hajduk”, pa zaključite šta to znači…

1752. Preseljenje žitelja iz Bokčinovića u Stapar

POSTALI VREDNI PAORI

STAPAR je postao jedno od najvećih srpskih sela u Bačkoj, koje je 1769. godine imalo 211 kuća, crkvu i četiri pravoslavna sveštenika. Sredinom 18. veka u Staparu je živelo 5.000 srpskih duša. Potomci nekadašnjih gusara su u međuvremenu postali vredni paori.

 

Večernje novosti

POSTAVI ODGOVOR

*