Vrata od Pila

0

Dubrovnik je u vrijeme Republike imao samo dva ulaza u grad – Vrata od Pila (sa zapadne strane) i Vrata od Ploča (s istočne). I jedna i druga sastoje se od kamenog i drvenog mosta, koji je zbog bezbjednosti svake noći podizan, a ujutro spuštan…
Srpska vojska oslobodila je Dubrovnik 13. novembra 1918. godine. Prva je u grad ušla 2. četa 4. bataljona 3. puka Moravske divizije drugog poziva, pod komandom rezervnog pješadijskog kapetana Milana Vl. Đorđevića…
Opštinsko vijeće Dubrovnika, „tumačeći volju cijelog građanstva“, donijelo je krajem 1921. odluku „da se grad Dubrovnik vidljivim znakom oduži Kralju Petru Velikom Osloboditelju“ podizanjem spomenika među vratima od Pila „gdje će za vječita vremena ostati potomstvu za uspomenu i zavjet veliko djelo oslobođenja i ujedinjenja u jedinstvenu državu“. Izrada reljefa u bijelom kamenu površine deset kvadrata, sa impozantnom figurom kralja Petra Ι, na konju i sa sokolom na ruci, povjerena je Ivanu Meštroviću, po čijoj je zamisli preuređen i čitav prostor od pokretnog mosta na Pilama do vrata kroz koja se izlazi na Placu, gdje je izgrađeno i stepenište s lijepom balustradom. Spomenik je ugrađen u gradske zidine tačno iznad ulaza na Placu, s natpisom: „Prvom Jugoslovenskom Kralju, Petru Velikom Oslobodiocu, Dubrovnik MCMXXIII“…

Prof. Stjepan Rozza, Srpska vojska na Jadranu – uspomene i bilješke, Jadranska straža 1926, str. 30:
„Oni isti miri (tj. zidine), koji su gledali i sa kojih je pucnjavom pozdravljen car Stevan Dušan, dočekali su i pozdravili vojsku još većeg i silnijeg vladara, vojsku Kralja Petra Oslobodioca.
Na 13. novembra 1918. pristane željeznički voz na grušku stanicu okićenu cvijećem i zelenilom, opkoljenu narodom iz grada i okolice. Predvodio je Bele Orlove komandant Milan Vl. Đorđević, sin Vladana Đorđevića auktora čuvenog djela ‘Quo vadis Austria’ i bivšeg ministra Srbije.
Starina dr. Pero Čingrija, narodni borac i propovjednik narodnog bratstva i jedinstva (predsjednik odbora Narodnog vijeća za Dubrovnik), pozdravio je srpsku vojsku i zahvalio joj je na sve njezine muke i patnje i junaštva za naše oslobođenje. Izrazio je svoje veselje i oduševljenje što je poslije tolikih težnja i čekanja POBJEDNONOSNO SAŠLA NA MORE…“

Uzgred, Meštrovićev tri tone težak spomenički reljef, koji su Dubrovčani postavili u znak zahvalnosti kralju Petru I Oslobodiocu, uklonile su ustaše u junu 1941. godine, i vjerovatno bi ga uništile da Dubrovnik nije bio italijanska okupaciona zona. Italijani su naredili da se reljef brižljivo skine i stručno upakuje, jer su namjeravali da ga prenesu u Italiju i daruju kraljici Jeleni Savojskoj čija je rođena sestra, kneginja Zorka Petrović Njegoš, bila supruga kralja Petra I Oslobodioca (i majka kralja Aleksandra I Ujedinitelja). Reljef je već bio ukrcan na brod za Italiju kada je intervenisao predsjednik Dubrovačke opštine J. Baljkas, zahtijevajući da bude iskrcan jer „Meštroviću još nije isplaćena ugovorena cijena od 14 miliona dinara“. Na kraju je iz Rima stigao telegram da se reljef „za sada“ spremi u neki gradski magacin. Neposredno nakon Drugog svjetskog rata Meštrovićev reljef je prenijet u prizemlje nacionalizovane palate brodovlasnika Bože Banca na Pločama. Tamo je prislonjen uza zid, okrenut tako da se ne vidi šta je na njemu isklesano. Palata Boža Banca je 1948. pretvorena u Umjetničku galeriju. Sedamdesetih godina, prilikom renoviranja prostorija Umjetničke galerije (koje su dodijeljene folklornom ansamblu „Linđo“), reljef je zazidan u šuplji prostor iza novopodignutog zida, gdje se nalazi do danas, što je poznato samo malom broju starijih Dubrovčana…
Možda je sad prava prilika da Srbija pokrene pitanje ovog Meštrovićevog djela (dok još nije potpuno uništeno) – da ga Hrvati ili propisno čuvaju i izlože da bude dostupno javnosti, ili da ga prodaju Srbiji gdje bi moglo biti zaštićeno i izloženo u nekom muzeju… Mada znam da vlast u Srbiji ima preča posla, jer je ovih dana u Skupštini na dnevnom redu Zakon o transplantaciji koji će obavezati svakog građanina Srbija da samim rođenjem postane donator organa, pa će tako Srbija, poslije svih poniženja, konačno postati i farma organa za EU i SAD (u Crnoj Gori, pošto je naprednija, takav zakon je, koliko znam, već usvojen)…

Srpska istorija

POSTAVI ODGOVOR

*