76 godina od zločinačke „Racije“ 1942.godine u Novom Sadu – „Zaborav je gori od smrti!“

0
Noseći bedževe sa likom Ignjata Pavlasa, ujedinitelja Srba i Slovena sa obe strane Dunava, predsenika Velike narodne skupštine Srba, Bunjevaca i drugih Slovena 25. novembra 1918, kojom je ujedinjena Srbija, i noseći transparent sa motom svog Marša sećanja: „Zaborav je gori od smrti!“, samosvesni građani, koji se drže istine o „Raciji“ u Novom Sadu, pristigli su na Štrand u vreme kada je taj pogrom završen pre 76 godina.

Marko Ateljević se pomolio sa „Oče naš“. Aleksandar Gabona je svečanim glasom pročitao svoju legendarnu poemu „Ledena tišina“. Aleksandar Veljić je podsetio okupljene rođake i prijatelje na herojsku smrt Ignjata i Olge Pavlas i na činjenicu da su Ema Merei, Martin Keler i on nedavno sprečili rehabilitaciju hortijevca Tibora Kiša iz Vrbasa, koji je počinio „Raciju“ u šajkaškim mestima, a verovatno i u Novom Sadu. Naglasio je da „nećemo zaboraviti“ je obična fraza koja ništa ne znači! Koga nećemo zaboraviti upitao je narodni istoričar. Decu do 10 godina starosti koja su na tom mestu bačena pod led. Pročitao je imena 92 identifikovane dece do 10 godina. Tresao se Štrand od gromkog čitanja tih imena. Gospođa Polak je zajecala. Vaska Radović je potom povela sa pesmom „Tiho noći“ kojom je okončano veličanstveno i nikada lepše sećanje na Žrtve Racije u Novom Sadu. Kako je divno biti čovek danas u Novom Sadu i znati da u tom gradu još ima dragih ljudi koji su ga iskupili za njegovo neznanje i ravnodušnost. Snimci poeme „Ledena tišina“ i govora Aleksandra Veljića biće uskoro okačeni na Internet.

Govor Aleksandra Veljića povodom obeležavanja 76 godina od „RACIJE“ 1942.godine u Novom Sadu:

DRAGI ROĐACI I PRIJATELJI,
U BEOGRADU SMO PRE MESEC DANA ODRŽALI VEČE SEĆANJA NA IGNJATA I OLGU PAVLAS, KOJI SU JUNAČKI ZAVRŠILI SVOJE ŽIVOTE KAO ŽRTVE „RACIJE“. TO JE PRVO TAKVO VEČE SEĆANJA U ISTORIJI OVOG NARODA. U NOVEMBRU OVE GODINE NAVRŠIĆE SE STO GODINA OD ODRŽAVANJA VELIKE NARODNE SKUPŠTINE U NOVOM SADU. TOM ISTORIJSKOM UJEDINJENJU SRBA S OBE STRANE DUNAVA PREDSEDAVAO JE IGNJAT PAVLAS, JEDAN OD NAJZNAČAJNIJIH VELIKANA OVOG NARODA.
NEDAVNO SMO NA SUDU U OVOM GRADU POSTIGLI ZNAČAJAN PODVIG MI KOJI I DANAS ISKUPLJUJEMO OVAJ GRAD OD POLUISTINA O „RACIJI“. EMA I NJEN SIN MARTIN I JA SMO SPREČILI REHABILITACIJU TIBORA KIŠA NEOBORIVIM DOKAZIMA DA JE UČESTVOVAO U „RACIJI“ U ČURUGU I ŠAJKAŠKIM SELIMA, A VEROVATNO I U NOVOM SADU. SILE MRAKA SU ULOŽILE SILNE PRITISKE DA PREDSTAVE TOG ZLIKOVCA KAO NEVINU OSOBU. TO JE NEOČEKIVANA POBEDA PRAVDE BUDUĆI DA SU TE SILE ZNATNO MOĆNIJE OD NAS. I PRE 76 GODINA SU SE TAKVI NASILNICI IŽIVLJAVALI NAD ŽRTVAMA „RACIJE“. NO, SVE ONO ČEGA JE OLIČENJE NAŠ IGNJAT PAVLAS, ČOVEK VELIČANSTVENE BIOGRAFIJE, NEMA SILE KOJA ĆE DA UNIŠTI!
U MAJU SAM NA MEĐUNARODNOJ KONFERENCIJI U JERUSALIMU GOVORIO O ISTORIJI OVE REKE, A POKAZAO SAM I MOJU KNJIGA O HORTIJEVIM ZLOČINIMA NA ENGLESKOM JEZIKU. SVUDA PO SVETU PRATI ME ISTINA O ŽRTVAMA „RACIJE“. TU ISTINU ILUSTROVAĆEMO SADA CELOJ NACIJI IMENIMA IDENTIFIKOVANE DECE DO 10 GODINA STAROSTI, KOJA SU OVDE BAČENA POD LED!
ROĐACI I PRIJATELJI,
SEĆANJE NA GENOCID „RACIJU“ BLEDI ZATO ŠTO SE RETKO KO ZAPITA KOGA SE TO TREBA SEĆATI! „NEĆEMO ZABORAVITI“ POSTALA JE FRAZA. VEĆINA NOVOSAĐANA I SVIH LJUDI OVE ZEMLJE NE ZNA VIŠE KOGA TO NE TREBA DA ZABORAVE KADA JE REČ O „RACIJI“ 1942. NE TREBA DA ZABORAVIMO DA SU MUČKI UBIJENI STVARNI LJUDI POPUT NAS! VELIKANI POPUT PAVLASOVIH, KOJI SU SE OVDE, DRŽEĆI SE ZA RUKE, BACILI U OVU LEDENU REKU KADA SU DOTERANI DO RUPE U LEDU!
ŽRTVE „RACIJE“ SU I DECA KOJA, ZA RAZLIKU OD NAŠE OVDE PRISUTNE EME, NISU PREŽIVELA TAJ POGROM! TU DECU NE TREBA DA ZABORAVIMO ZATO ŠTO SU HORTIJEVE ZVERI U LJUDSKOM OBLIKU POČINILE TAJ GENOCID, BACAJUĆI OVDE NAŠU MALU DECU U VIS I DOČEKUJUĆI IH NA BAJONETE, PA SE SLADILI PATNJOM RODITELJA GURAJUĆI NAM DECU ŽIVU POD LED! KO SU TA DECA KOJU NEĆEMO ZABORAVITI?
(SLEDI ČITANJE SPISKA IDENTIFIKOVANE DECE DO 10 GODINA STAROSTI).

IMENA DECE DO 10 GODINA STAROSTI, IDENTIFIKOVANIH ŽRTAVA „RACIJE“ MAĐARSKOG OKUPATORA OD 21. DO 23. JANUARA 1942. U NOVOM SADU (iz Memorijalnog spiska Aleksandra Veljića)

AJZLER Irena (9 godina) i Ivica (3 godine) – bačeni pod led sa ocem Martonom i majkom Kamilom rođenom Najburg
BEK „Pubi“ (4 godine)
BERGER dečaci od 6 i 4 godine – bačeni pod led sa majkom
BERGER Imre (6 godina) – bačen pod led sa majkom Lili
BERGER Blanka (4 godine)
BILER Đorđe (1 godina) – bačen pod led sa ocem Stevanom i majkom Olgom rođenom Dajč
BOKOR Ernest (4 godine) i Toma (2 godine) – bačeni pod led sa ocem Ernestom i majkom
VAJNBERG Mira (5 godina), Nada (4 godine) i Zlatica (3 godine) – bačene pod led sa ocem Oskarom i majkom Ivankom rođenom Vrnčić
VAJS Vera (6 godina) i Mira (4 godine) – bačene pod led sa 15-godišnjom sestrom Herminom, ocem Belom Mlađim i majkom Valerijom rođenom Levi
VAJS Mira (8 godina) i Vera (7 godina) – bačene pod led sa 14-godišnjom sestrom Anom, 15-godišnjim bratom Josipom, ocem Aleksandrom Mlađim i majkom Jelenom rođenom Laskafeld
GLIK Noemi (7 godina) – bačena pod led sa majkom Jelenom rođenom Špicer
GONĐA Marica (6 godina) – bačena pod led sa ocem Jovanom i majkom Ljubicom rođenom Momirović
GOLDŠTAJN Mira (8 godina) i Vilmoš (5 godina) – bačeni pod led sa 12-godišnjom sestrom Marijom, ocem Aleksandrom i majkom Dragicom rođenom Prešl
GOLDŠTAJN Bandika (2 godine) – bačen pod led sa ocem Andrijom i majkom Klarom rođenom Santo
GOLDŠTAJN Rudi (2 godine) i dečak od 7 godina – bačeni pod led sa ocem Aleksandrom-Ducijem i majkom Ilonkom
GOLDŠTAJN Mancika-Manci (9 godina) i Vilim (3 godine) – bačeni pod led sa ocem Aleksandrom i majkom
GOLDŠTAJN Edit (9 godina), Ilonka (8 godina) i Ilonka (3 godine) – bačene pod led sa ocem Eugenom i majkom Ibi
GRBIĆ Špira (9 godina), Steva (8 godina) i Jelena (7 godina) – bačeni pod led sa bakom Olgom
DEVIĆ Vera (6 godina)
ENGEL Mirko (4 godine) i Ivan (beba) – bačeni pod led sa ocem Ljudevitom i majkom Ibojom rođenom Hubert
ENGL Heda (7 godina) – bačena pod led sa ocem Gavrom, majkom Jelenom rođenom Levenberg i dedom Adolfom
IVANOVIĆ Miroslav (6 godina) – bačen pod led sa ocem Lazarom i majkom Anom rođenom Velđi
JOJKIĆ Aleksandar (7 godina) – bačen pod led sa 14-godišnjom sestrom Nadom, 16-godišnjim bratom Nestorom, ocem Milivojem i majkom Bojanom rođenom Jakšić
KACAF Đorđe (7 godina) – bačen pod led sa ocem Arminom i majkom Fridom rođenom Hazanović
KACAF Dora (6 godina), Vladimir (6 godina) i Frida (4 godine) – bačeni pod led sa ocem Franjom i majkom Bertom rođenom Štajn
KEJL Helga (5 godina) – bačena pod led sa ocem Aleksandrom i majkom Zlatom rođenom Goldner
KEJL Ivan (9 godina) i Judit (5 godina) – bačeni pod led sa ocem Miklošem i maćehom Elizabetom
KLAJN Ana (9 godina) i Rozalija (7 godina) – bačene pod led sa ocem Aladarom i majkom Jelenom rođenom Kovač
KLAJN Aladarova i Šarlotina kćerka (5 godina) – bačena pod led sa roditeljima
KOLB Imre (7 godina) i Leopold (3 godine) – bačeni pod led sa ocem Jeneom i majkom Anom rođenom Kraus
KRAGULJ Spasoje (7 godina) – bačen pod led sa 11-godišnjim bratom Gojkom
KRAUS Vera (7 godina) i Branko (4 godine) – bačeni pod led sa ocem Josipom i majkom Elom rođenom Fišer
KRAUS Jelisaveta (7 godina), Mirko (3 godine) i Pubi (2 godine) – bačeni pod led sa ocem Josipom i majkom Margaretom
KRISHABER Vera (1 godina) i Baba (beba) – bačene pod led sa ocem Maksom i majkom Ilonom
LEVINGER Erika (4 godine) – bačena pod led sa ocem Josifom, majkom Arankom rođenom Goldštajn, bakom Ester rođenom Frid i 10 najbližih rođaka
LEVINGER devojčica od 4 godine – bačena pod led sa ocem Josipom i bratom
MOJINSKI deca stara 7 i 3 godine – bačeni pod led sa braćom ili sestrama od 12 i 16 godina, roditeljima i tetkom
ORMOŠ Ferenc (1 godina) – bačen pod led sa ocem Stevanom i majkom Jelisavetom rođenom Vadas
ORMOŠ dečak star 18 meseci – bačen pod led sa majkom
POLAK Ivan (10 godina), Ivona (9 godina) i Nadica (1 godina) – bačeni pod led sa ocem Lavoslavom i majkom Margitom rođenom Lustig
RAJH Bertold (3 meseca) – bačen pod led sa 15-godišnjom sestrom Mirom, 21-godišnjom sestrom Magdalenom, ocem Manom i majkom Margitom rođenom Altenburg
RAJH Petar (3 godine)
SINGER Pavle (2 godine) – bačen pod led sa majkom Magdom rođenom Bokor
SIKLA Ivan (6 godina) i Erika (4 godine) – bačeni pod led sa ocem Vladislavom i majkom Klarom rođenom Štesel
SPRINGER Ester (4 godine) – bačena pod led sa majkom Fridom rođenom Fuks
UVALIĆ Velimir (2 godine) – 9. januara odveden u selo Đurđevu i ubijen sa ocem Žarkom i majkom Zagorkom rođenom Ilijin
FELDMAN Đorđe (6 godina) – bačen pod led sa 22-godišnjim bratom Đorđem i majkom Adelom rođenom Ajsman
FRANK Vladimir (1 godina) – bačen pod led sa ocem Kornelom i majkom Magdalenom rođenom Kerteš
HALMOŠ Judita (7 godina) – bačena pod led sa ocem Tiborom i majkom Olgom rođenom Šer
HAJDN Aleksandar-Saša (5 godina) i Alfred (3 godine) – bačeni pod led sa majkom Ružom rođenom Rajner
HIRŠFELD Ladislav (2 godine) – bačen pod led sa majkom Juliškom
HOFMAN Mladen (2 godine) – bačen pod led sa ocem Miroslavom i majkom Jelisavetom rođenom Lipković
HOFMAN Katica (3 godine) – bačena pod led sa majkom Ankicom
ŠENBERGER dečak od 5 godina – bačen pod led sa 15-godišnjom sestrom Mirom, 14-godišnjim bratom Mirkom, ocem Ladislavom i majkom
ŠENBERGER Malka (7 godina) – bačena pod led sa ocem Natanom i majkom Helenom rođenom Frid
ŠLEZINGER Aranka (7 godina) i Suzana (6 godina) – bačene pod led sa 15-godišnjom sestrom, ocem Imreom i majkom Herminom rođenom Vajs
ŠLEZINGER Haja – odvedena u Čurug i ubijena sa ocem Naftalijem i majkom Sarom rođenom Berger
ŠOSBERGER Judita (3 godine) i Jožef– bačeni pod led sa bratom Jožefom, ocem Manojlom i majkom Blankom rođenom Holender
ŠTAJN Nela (7 godina) – bačena pod led sa majkom Elvirom rođenom Hiršfeld
ŠTAJN Simon – bačen pod led sa ocem Laslom i majkom Verom rođenom Šosberger
ŠTAJN Andor (9 godina) i Benjamin (6 godina) – bačeni pod led sa majkom Katalin
ŠTELCER devojčica od 5 godina – bačena pod led sa majkom Zuzi

Štrand, 23. januar 2018, građani Srbije posle 76 godina na mestu gde je preko 5.000 novosadskih Srba i Jevreja bačeno pod led! U prvom redu stoji (sa kačketom) Danko Paskaljević, pored njega je Igor Gabona, pored Igora Vaska Radović, do Vaske je Ema Merei koja je kao osmogodišnja devojčica čudom preživela pogrom u Novom Sadu i Šandora Kepira koji joj je rekao da je smrdljivo srpsko kopile koje će uskoro u Dunavu da pravi društvo žabi i velikoj zmiji.

U desnom uglu se vidi kako pesnik Aleksandar Gabona drži svoju poemu „Ledena tišina“ od koje je zastao tok Dunava na čas. U beloj jakni je istoričar Aleksandar Veljić, koji je pročitao imena dece do 10 godina koje je identifikovao, a koja su na tom mestu bačena pod led!

***

***

Kisač, 25. januar 2018. Na današnji dan, pre 76 godina, mađarski okupator sproveo je „Raciju“ nad građanima Kisača, koji je nekada bio središte slovačke zajednice u Vojvodini. „Racija“ je sprovedena pre svega zato što mnogim pripadnicima otpora nacizmu iz tog mesta mađarski okupator nije mogao da uđe u trag.

Oko 150 stanovnika Kisača je isterano u šest izjutra na hladnoću pred opštinu, gde su ih držali do 18:00 časova, a zatim su sprovedeni u zatvore i logore. Većina uhapšenih se nije vratila kućama. Nažalost, nijedna od tih Žrtava nikada nije identifikovana.

***
IZVOR: Aleksandar Veljić, FB stranica Živo sećanje na Hortijevu januarsku „Raciju“ 1942. u južnoj Bačkoj
—————-
 za SRBski FBReporter priredila Biljana Diković

POSTAVI ODGOVOR

*