Lorna Štrbac: Iluzija je da Vučić ima apsolutnu moć i da je diktator

0

Pojam političke klase najčešće vezujemo s imenom italijanskog sociologa Gaetano Moske, autora nekoliko značajnih knjiga, napisanih tokom prvih decenija 20. veka, kao što su: “Vladajuća klasa“,“Šta je mafija“ itd. Pod političkom klasom podrazumevao je manjinu u društvu koju karakteriše učestvovanje u politici i posedovanje superiornih organizacionih veština korisnih u procesu osvajanja vlasti u modernim birokratskim društvima. Ova manjina,kada osvoji vlast, postaje vladajuća klasa (elita) koja naspram sebe ima drugu potencijalnu elitu s kojom se nalazi u odnosima kompeticije, kao i ostale klase, njoj u materijalnom i finansijskom pogledu, inferiorne u društvu.

Problemima političke klase, vladajuće klase, elite, oligarhije, partokratije, nomenklature, bavili su se razni autori kao to su: Rajt Mils, Vilfredo Pareto, Dejvid Horovic, Etore Albertoni, Klaus fon Beime, Maks Veber itd. Navedeni pojmovi vladajuće klase, političke klase, partokratije, itd imaju različita značenja, no to je posebna tema.

Preliminarno politička klasa se može definisati kao grupa ljudi koja poseduje političku moć, pod kojom podrazumevamo učestvovanje u donošenju odluka od nacionalnog značaja, i učestvuje u političkoj vlasti, odnosno vlada državom. Ova klasa poseduje posebne privilegije, profesionalne kvalitete (trebalo bi da ih poseduje), ima visoke prihode i dobar materijalni status. Samo pripadništvo političkoj klasi determiniše jak socijalni položaj njenih članova unutar socijalne hijerarhije, te se ona, kao klasa, jasno diferencira od ostalih društvenih klasa unutar društva.

Kritika političke klase u Srbiji bila bi jednostavnija ukoliko bi, kako je to smatrao Moska, postojale dve alternativne elite koje se međusobno takmiče i bore za vlast i sprovođenje svoje politike, i ako bi se te “elite“ smenjivale vremenom. Takođe bi pitanje odgovornosti za lošu politiku dobijalo jasniji odgovor. Odgovorna bi bila ona “elita“ ,odnosno politička klasa koja je na vlasti.

Jedna od grešaka u tumačenju političke klase u Srbiji je njeno identifikovanje samo s jednom političkom strankom. S obzirom da politička klasa poseduje moć i materijalno je superiorna u odnosu na ostale klase, a regrutovana je kao grupa iz političkih stranaka koje participiraju u višestranačkim izborima,i formiraju vlade, pretpostavka je da stranka koja dobija najveću podršku i formira vlast ima presudnu ulogu i značaj u procesu donošenja odluka od nacionalnog značaja, najviše materijalnih privilegija, kao i najveći uticaj na socijalnu hijerarhiju, odnosno, ona zauzima najveći broj upravljačkih funkcija i položaja u institucijama i javnim preduzećima. Ova pretpostavka prenebregava činjenicu raznih oblika manipulacija ne samo glasačima, nego i složenih manipulacija unutar političkog sistema koje čak mogu voditi apsurdnoj situaciji u kojoj stranka koja ima najveću podršku od strane glasača nema uticaj na političke procese koji bi bio proporcionalan podršci dobijenoj na izborima.

Tako se politička klasa tumači kao da je oblikovana u državi koja ima dvostranački sistem, unutar kojeg se u procesu kompeticije nalate dva tima elita, koje se bore za vlast i monopole. Odosno, ona se tumači kao da u Srbiji postoje tzv. jednostranačka vlada, kojoj je opoziciona, s druge strane, još jedna politička stranka. Takođe, u ovom tumačenju je prisutna implicitna pretpostavka da izbori dovode do promena unutar socijalne strukture.

No, Srbija nema dvostranački sistem, niti je ikada proteklih godina konstituisala jednostranačku vladu, ili bar vladu s minimalnim brojem političkih stranaka u njoj. Niti ima dinamičnu i bar delimično od političke klase nezavisnu socijalnu strukturu. Ako bi Srbija imala jednostranačku vladu, onda bi greške političke klase i razne vrste karakteristika koje je delegitimišu i dovode u pitanje njeno pravo na vlast i privilegije mogli dovoditi direktno u vezu s vladajućom strankom koja je Vladu konstituisala. Zatim, ako bi ta stranka zaista bila autoritarna s celokupnim članstvom koje je subordinirano apsolutnom vođi, kako se to tvrdi za Vučića, svu krivicu bi projektovali na tog apsolutnog vladara.

Bila bi to jednostavna situacija. Svi znamo da je naša politička klasa stranački heterogena, s jedne strane, i interesno i socijalno homogena, s druge strane. Stranačka heterogenost srpske politike klase omogućena je pre svega zbog postojanja bezbroj političkih stranaka, koje se u zavisnosti od potrebe ubacuju u skup vladajućih stranaka, ili izbacuju u kategoriju opozicionih, zbog socijalne i interesne homogenosti političke klase, odnosno, stranke štite jedna drugu jer su povezane interesima, zbog “preletanja“ koje, opet, kao fenomen ukazuje na unutrašnju integrisanost političke klase, itd. Takođe, uloga i karakter političke klase se ne može analizirati samo na najvišem nivou, to jest nivou donošenja odluka od nacionalnog značaja. Njenu ulogu treba analizirati na svim nivoima, s obzirom da ona oblikuje celokupnu socijalnu strukturu, što je karakteristika društava čiji su fomalni kanali inkorporiranja u socijalnu strukturu i kanali socijalne pokretljivosti nedefinisani. Skoro potpuna determinisanost socijalne strukture voljom, stranački heterogene i socijalno homogene političke klase, je pogubna za socijalnu strukturu. Krajnja posledica ove situacije je pretvaranje socijalne strukture u anti-poredak.

Ako je politička klasa u Srbiji stranački heterogena, to jest u njoj se nalaze sve političke stranke, postavlja se pitanje zašto se ona kod nas danas tumači kao klasa Naprednjaka? Drugim rečima, zašto se neprekidno stvara iluzija da Naprednjaci kontrolišu sve, i da predsednik SNS i trenutni kanidadat za Predsednika Republike Srbije ima apsolutnu moć i karakter diktatora?

VIDOVDAN

POSTAVI ODGOVOR

*